Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Cyberatak na rumuński rząd
10 listopada 2026 r. słowacka firma ESET ujawniła, że powiązana z rosyjską FSB grupa Turla przejęła serwery Microsoft Exchange nienazwanej rumuńskiej instytucji rządowej i przechwytywała pocztę związaną z NATO i UE. Włamanie nastąpiło 23 grudnia 2025 r. Podobne narzędzia (nazwane “Cereal”) firma zidentyfikowała miesiąc wcześniej w jednej z instytucji rządowych w Kazachstanie. Swoją atrybucję firma ocenia jako wysoce prawdopodobną. Moduł “Cereal”, lokowany w oprogramowaniu do obsługi poczty elektronicznej, wybierał wiadomości z załącznikami Word lub PDF pasujące do zaszytych kryteriów (adresy instytucji NATO i UE, temat, nazwy plików), kompresował je i przekazywał kopie członkom grupy hakerskiej. Firma podała też, że ok. 70% państw atakowanych przez Turlę od 2022 r. to dawne republiki radzieckie lub kraje europejskie, będące niegdyś częścią bloku wschodniego. Nie podano do wiadomości publicznej, która konkretnie instytucja w Rumunii została zaatakowana.
To kolejny element presji hybrydowej wobec Rumunii. Seria incydentów bezpieczeństwa obejmuje między innymi sabotaż zakładów produkcyjnych w Braszowie czy ataki dronów na statki u wybrzeży Rumunii i Bułgarii. Użycie cyberataków w ramach działań wywiadowczych jest stałym elementem rosyjskich działań na wschodniej flance NATO, zaś Rumunia pozostaje jednym z najważniejszych celów, jako stosunkowo dużej państwo, o istotnym znaczeniu dla wsparcia broniącej się Ukrainy. Doniesienia o ataku są stosunkowo oszczędne i obejmują informacje od firmy. Nie jest wykluczone, iż narzędzie zostało skutecznie użyte również wobec innych państw członkowskich Sojuszu.
Bułgaria zwiększy budżet obronny w 2027 r.
13 listopada 2026 r. minister obrony Dimitar Stojanow przedstawił projekt budżetu MON na 2027 r. Wynosi on 3,151 mld euro, czyli 2,23% PKB i o 17% więcej niż w 2026 r. Pierwotnie planowano 2,33% PKB, lecz kwotę skorygowano ze względu na sytuację finansową państwa. Wydatki majątkowe mają wzrosnąć z 868 mln euro do ponad 1,22 mld euro (ok. 41% budżetu), koszty eksploatacji będą się kształtować na poziomie 14,5%, a osobowe 44,5%. Szczególną uwagę poświęcono zmianom kadrowym i uzupełnieniu stanowisk bojowych – planowana jest rekrutacja dodatkowych 1000 żołnierzy w związku z wakatami na poziomie 20% stanowisk. Środki pozyskano między innymi w wyniku zwolnienia ponad 400 pracowników administracji resortowej. Zgodnie z ustaleniami z resortem finansów wydatki obronne mają wynieść 2,45% PKB w 2028 r. i 2,55% w 2029 r. Stojanow ocenił, że budżet nie jest mały, ale „wciąż niewystarczający”.
Bułgaria utrzymuje deklarowany kierunek wzrostu budżetu obronnego, ale koryguje go pod presją konsolidacji fiskalnej. Budżet balansuje pomiędzy sfinansowaniem szeroko zakrojonych planów zakupowych, a uzupełnieniem kadr – wskazując jednak priorytet dla tych pierwszych. Priorytet dla zakupów (wzrost wydatków majątkowych o ok. 41%) wiąże się z zamrożeniem płac. Dodatkowe deklaracje Stojanowa w zakresie pozyskiwania środków z SAFE – oczekiwanie pozostania części środków w bułgarskiej gospodarce – pokazują, że Sofia zaczyna traktować przemysł jako warunek zakupów.
Czechy nie biorą udziału w ćwiczeniu “Koalicja-26”
Czechy nie biorą udziału w trwającym ćwiczeniu „Koalicja-26”, pierwszym dużym treningu tzw. Koalicji Chętnych, przygotowującym wielonarodowe siły do wsparcia Ukrainy po zakończeniu wojny. Ćwiczenie trwa od 9 do 22 listopada w południowo-wschodniej Polsce i we Francji oraz Turcji. Uczestniczy w nim ok. 2800 żołnierzy z 11 państw (Wielka Brytania, Francja, Polska, Niemcy, Holandia, Belgia, Estonia, Litwa, Hiszpania, Szwecja, Turcja). Siły miałyby potencjalnie wejść na Ukrainę dopiero po zakończeniu walk i na prośbę Kijowa, bez mandatu rozjemczego czy monitorowania zawieszenia broni i poza operacjami NATO. O nieobecności Czech poinformował 8 listopada przewodniczący Izby Poselskiej Tomio Okamura, pisząc, że „na podstawie decyzji rządu” Czechy nie biorą udziału i nie rozważają potencjalnego rozmieszczania sił na Ukrainie na zasadach nowego formatu. Prezydent Petr Pavel po spotkaniu z Babišem na Hradzie uznał decyzję za niefortunną i dodał, że Czechy powinny uczestniczyć w takich działaniach. Szef Sztabu Generalnego gen. Miroslav Hlaváč, który uczestniczy w spotkaniach Koalicji na szczeblu szefów sztabów, powiedział, że wojsko przedstawiło możliwości działania, ale nie uzyskało zgody politycznej dla wzięcia udziału w ćwiczeniach.
Decyzja jest spójna z polityką obecnego czeskiego rząd, niemniej ujawniła problemy z komunikacją stanowiska. Okamura, przedstawiciel sceptycznej wobec Ukrainy partii SPD przedstawia nieobecność jako decyzję rządu, niemniej premier zadeklarował, że decyzja została podjęta w ramach Ministerstwa Obrony. Dodatkowo, szef Sztabu Generalnego zasygnalizował, że wojsko było gotowe do udziału. Ćwiczenie ma charakter przygotowawczy i nie oznacza wysłania wojsk na Ukrainę, więc brak udziału Czech nabiera wymiaru politycznego. Jest to również kolejna sprawa z zakresu polityki bezpieczeństwa, która staje się obszarem sporu w obrębie czeskiej władzy wykonawczej i krytyki ze strony głowy państwa.
Udaremniona próba podpalenia zakładów estońskiego producenta dronów
W obiekcie należącym do estońskiej firmy Threod Systems, zajmującej się produkcją bezzałogowych statków powietrznych (UAV), systemów rozpoznawczych oraz urządzeń optoelektronicznych wykorzystywanych w sektorze obronnym, udaremniono próbę podpalenia. Do zdarzenia doszło w nocy z 13 na 14 listopada 2026 r. Sprawcy zamierzali wtargnąć na teren przedsiębiorstwa i doprowadzić do pożaru, a według informacji estońskiej prokuratury rozważali również wywołanie eksplozji. Dzięki interwencji ochrony przedsiębiorstwa atak został udaremniony, a obiekt nie odniósł istotnych szkód. W związku ze sprawą zatrzymano ośmiu obywateli Łotwy, zamieszkałych na terytorium tego kraju. Postępowanie prowadzą estońska Służba Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KAPO) oraz Policja i Straż Graniczna (PPA). Dyrektor generalny KAPO Margo Palloson poinformował, że za organizacją operacji stał rosyjski wywiad wojskowy (GRU). Minister spraw zagranicznych Estonii Margus Tsahkna zapowiedział podniesienie tej kwestii na forum Unii Europejskiej.
Incydent wpisuje się w serię działań sabotażowych wymierzonych w estoński przemysł obronny, czego przykładem było podpalenie obiektu wykorzystywanego przez Milrem Robotics w sierpniu 2026 r. W obu przypadkach podejrzani byli obywatelami Łotwy, a estońskie służby wskazywały na zaangażowanie rosyjskich służb specjalnych. Może to świadczyć o wykorzystywaniu przez Rosję wykonawców rekrutowanych w państwach trzecich do prowadzenia operacji sabotażowych. Podobne zagrożenia dotyczą Polski. 31 sierpnia 2026 r. na terenie zakładów WB Electronics w Skarżysku-Kamiennej doszło do celowego podpalenia, w sprawie którego Prokuratura Krajowa prowadzi śledztwo dotyczące m.in. udziału w działalności obcego wywiadu przeciwko RP. Przypadki te wskazują na rosnące zagrożenie dla przedsiębiorstw sektora obronnego, szczególnie rozwijających technologie bezzałogowe, i podkreślają potrzebę wzmacniania ich ochrony fizycznej oraz współpracy ze służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo państwa.
Estońska aplikacja do monitorowania zagrożeń powietrznych na wzór rozwiązań ukraińskich
Estoński rząd poinformował o planach opracowania aplikacji umożliwiającej monitorowanie zagrożeń powietrznych, w szczególności związanych z obecnością bezzałogowych statków powietrznych (BSP). Projekt ma wykorzystywać doświadczenia Ukrainy i zapewniać mieszkańcom dostęp do informacji o wykrytych obiektach, ich lokalizacji oraz przewidywanym kierunku przemieszczania się. Minister obrony Martin Herem wskazał, że rozwiązanie ma pozwolić na bardziej precyzyjne ostrzeganie ludności niż dotychczasowy system oparty przede wszystkim na syrenach i ogólnych komunikatach alarmowych. Doradca ministra Mati Tikerpuu poinformował, że środki na realizację projektu są zabezpieczone, a opracowanie aplikacji powinno zająć około sześciu miesięcy. Równolegle Estonia rozwija system EE-ALARM, którego nowa funkcjonalność Cell Broadcast ma umożliwiać szybkie przesyłanie ostrzeżeń na telefony komórkowe znajdujące się na zagrożonym obszarze, a jej uruchomienie zaplanowano na wiosnę 2027 r.
Inicjatywa stanowi przykład przenoszenia ukraińskich doświadczeń związanych z rosyjskimi atakami powietrznymi do systemu bezpieczeństwa i obrony cywilnej państwa NATO. Jej celem jest zwiększenie świadomości sytuacyjnej ludności poprzez przekazywanie bardziej szczegółowych informacji o lokalizacji i przewidywanym kierunku przemieszczania się zagrożeń, co może ograniczyć liczbę niepotrzebnych alarmów. Istotnym wyzwaniem będzie zapewnienie wiarygodności i aktualności danych, szczególnie w przypadku zakłócania nawigacji satelitarnej, utraty kontaktu z obiektem lub błędnej jego identyfikacji. Podobna dyskusja trwa w Polsce, gdzie doświadczenia związane z naruszeniami przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony i problemami z przekazywaniem ostrzeżeń przyspieszyły prace nad modernizacją systemu alarmowania ludności. Obejmują one m.in. rozwój aplikacji SOiA, integrację komunikatów z mObywatelem oraz przygotowania do wdrożenia technologii Cell Broadcast, choć polskie rozwiązania mają szerszy zakres i nie są ograniczone wyłącznie do zagrożeń powietrznych. Estońska inicjatywa może zatem stanowić interesujący punkt odniesienia dla Polski i pozostałych państw wschodniej flanki NATO, zwłaszcza w zakresie łączenia ostrzegania cywilnego z wojskowym rozpoznaniem powietrznym.
Ułatwienia w wykorzystaniu fińskich rezerwistów podczas ćwiczeń międzynarodowych
Fiński rząd zdecydował o skierowaniu do parlamentu projektu zmian w ustawie o powszechnym obowiązku wojskowym oraz ustawie o fińskich siłach zbrojnych. Proponowane regulacje zakładają zniesienie wymogu uzyskiwania odrębnej zgody rezerwistów na udział w określonych ćwiczeniach i szkoleniach za granicą, jeżeli są one bezpośrednio związane z obroną Finlandii. Projekt przewiduje również szersze wykorzystanie specjalistycznych kompetencji rezerwistów oraz wprowadzenie limitu 200 dni ćwiczeń odświeżających dla osób objętych obowiązkiem wojskowym. Doprecyzowane mają zostać także obowiązki personelu fińskich sił zbrojnych uczestniczącego w zadaniach międzynarodowych. Wśród obszarów uznawanych za położone w pobliżu Finlandii wymieniono m.in. Morze Bałtyckie, Szwecję i Norwegię; planowany termin wejścia zmian w życie to 1 lipca 2027 r.
Proponowane regulacje mają istotne znaczenie dla praktycznej integracji fińskiego systemu mobilizacyjnego z systemem obronnym NATO. Ułatwienie kierowania rezerwistów na zagraniczne ćwiczenia może zwiększyć elastyczność szkolenia i zdolność Finlandii do współdziałania z sojusznikami w regionie nordycko-bałtyckim. Rozszerzenie możliwości wykorzystania specjalistycznych kompetencji rezerwistów wskazuje na dążenie do lepszego dopasowania potencjału mobilizacyjnego do potrzeb współczesnych sił zbrojnych. Szczególne znaczenie ma uwzględnienie obszarów sąsiednich, co może ułatwić organizację wspólnych przedsięwzięć szkoleniowych i obronnych poza terytorium Finlandii. Należy jednak podkreślić, że na tym etapie są to propozycje legislacyjne, a nie obowiązujące przepisy.
Białoruś – wojska bezzałogowych kompleksów lotniczych
10 listopada w Moskwie Wiktar Chrenin poinformował, że po zatwierdzeniu przez prezydenta planu budowy sił zbrojnych utworzono rodzaj wojsk specjalnych pod nazwą wojska bezzałogowych kompleksów lotniczych, a kolegium resortu określiło „pięciolatkę innowacyjnych technologii” w szkoleniu. Ocenił, że bezzałogowce odpowiadają za 70–80 proc. rażenia ogniowego, i wskazał doświadczenia rosyjskie jako główne źródło wiedzy o ich zwalczaniu. 11 listopada mówił, że Europa prowadzi przygotowania do wojny, rozbudowując lotniska, bazy składowania i logistykę oraz prowadząc rozpoznanie przeciw Białorusi i Rosji.
To pierwsze wyraźne potwierdzenie, że domena bezzałogowa otrzymała na Białorusi status odrębnego rodzaju wojsk. Podany udział bezzałogowców w rażeniu jest przeniesieniem oceny rosyjskiej i uzasadnia priorytety zakupowe. Narracja o przygotowaniach Europy może służyć uzasadnianiu kolejnych sprawdzianów gotowości.
Białoruś – przysięga rekrutów wojsk wewnętrznych
14 listopada ponad 1500 rekrutów wojsk wewnętrznych MSW złożyło przysięgę, w tym ponad 250 w 3. Samodzielnej Brygadzie Specjalnego Przeznaczenia (jednostka wojskowa 3214) w Uruczu. Dowódca wojsk wewnętrznych gen. mjr Nikołaj Karpienkow opisał ich służbę jako zadania bojowe na pograniczu, intensywne ćwiczenia i niespodziewane kontrole. Podał, że ponad połowa rekrutów brygady ma wyższe wykształcenie i chce służyć na kontrakcie, a część przeszła operacje wzroku, aby spełnić wymogi komisji lekarskiej. Oddziały „Ryś” i „Bierkut” przeprowadziły pokazy, a na wystawie sprzętu zaprezentowano bezzałogowce pododdziałów specjalnych.
Publiczne przypisanie wojskom wewnętrznym zadań bojowych na pograniczu potwierdza, że formacja MSW jest stałym elementem ochrony granicy obok służby granicznej i armii. Rygorystyczna selekcja i nacisk na kontrakt wskazują, że brygada jest źródłem kadr zawodowych dla oddziałów interwencyjnych, a bezzałogowce trafiają także do formacji MSW.
Rosja – wykaz zamkniętych miasteczek wojskowych
13 listopada opublikowano rozporządzenie rządu nr 3291-r z 12 listopada zatwierdzające wykaz 50 zamkniętych miasteczek wojskowych, w których obowiązywać będzie szczególny reżim ochrony obiektów wojskowych. Akt wejdzie w życie 24 grudnia 2026 roku razem z nowelizacją ustawy o obronie. Reżim obejmuje przepustki, strefy kontrolowane, ograniczenia wjazdu, zamieszkania i praw do nieruchomości, kontrolę dokumentów przez wartowników, wstrzymywanie działalności gospodarczej oraz prawo żołnierzy do zwalczania bezzałogowców. Wykaz obejmuje m.in. Użur-47, Kozielsk-20, Tiejkowo-40, Gadżijewo-71, Wiluczinsk-90, Engels-1 oraz Kołosowkę-43 w obwodzie kaliningradzkim.
Wiele pozycji odpowiada lokalizacjom dywizji rakiet strategicznych, baz okrętów podwodnych i lotnictwa dalekiego zasięgu, więc reżim chroni przede wszystkim komponenty odstraszania jądrowego przed dywersją i bezzałogowcami. Dla Polski istotna jest Kołosowka-43 jako jedyny obiekt w obwodzie kaliningradzkim. Akt ma charakter ochronny i nie zmienia gotowości sił jądrowych.
Rosja – ochrona infrastruktury krytycznej w przemyśle ciężkim
12 listopada rząd przyjął postanowienie nr 1487 określające zasady kategoryzacji obiektów krytycznej infrastruktury informacyjnej w przemyśle chemicznym, metalurgicznym i wydobywczym, uzgodnione z Federalną Służbą Kontroli Technicznej i Eksportowej. O znaczeniu systemu decyduje jego powiązanie z niebezpiecznymi obiektami produkcyjnymi, substancjami niebezpiecznymi oraz zautomatyzowanym wydobyciem lub obróbką materiałów wybuchowych. Kategorie mają być weryfikowane od co roku do co 5 lat, a dokumentację przekazuje się organizacji wskazanej przez resort przemysłu. Akt odsyła do analogicznych zasad dla przemysłu obronnego z czerwca 2026 roku.
Objęcie tych branż ma związek z wojną, bo dostarczają one prekursorów materiałów wybuchowych i metali dla zbrojeniówki, a zarazem są celem ataków bezzałogowców i operacji cybernetycznych. Odesłanie do zasad dla przemysłu obronnego pokazuje, że państwo traktuje je jako bezpośrednie zaplecze produkcji zbrojeniowej.
Rosja – decyzje ODKB o obronie przeciwlotniczej i lotnictwie
10 listopada Komitet Sekretarzy Rad Bezpieczeństwa ODKB pod przewodnictwem Siergieja Szojgu uzgodnił projekty decyzji o porządku formowania mobilnych pododdziałów obrony przeciwlotniczej do osłony sił kolektywnych podczas operacji, o rozwoju Kolektywnych Sił Lotniczych oraz o organizacji bazowej ds. bezpieczeństwa biologicznego. Siergiej Ławrow podkreślił, że uwzględniono doświadczenia rosyjskich sił zbrojnych. 11 listopada Rada Bezpieczeństwa Zbiorowego przyjęła decyzje, które tworzą podstawę prawną zgrupowania obrony przeciwlotniczej i przewidują określenie składu, lotnisk bazowania oraz organów dowodzenia sił lotniczych. W 2027 roku organizacji przewodniczy Tadżykistan.
Decyzje przenoszą do ODKB rosyjskie wnioski z wojny powietrznej, w której osłona przed bezzałogowcami i pociskami warunkuje operacje lądowe. Wskazanie lotnisk bazowania pokaże, które państwa udostępnią infrastrukturę. Dla Białorusi kluczowy pozostaje wspólny system z Rosją, a przyjęcie decyzji ramowych nie oznacza tworzenia nowych jednostek.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
- Ekspert Instytutu Wschodniej Flanki, płk rez. Łukasz Paczesny, uczestniczył w konferencji „Razem, bezpiecznie. Spotkanie koordynatorów ds. bezpieczeństwa”, która odbyła się w dniach 5–6 listopada 2026 r. na Uniwersytecie Łódzkim. Wydarzenie zgromadziło osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo polskich uczelni. Wygłosił na niej wykład pt. „Aktywność wywiadów na uczelniach publicznych – od badań do informacji” w którym podkreślił, że rozwijanie międzynarodowej współpracy naukowej nie powinno odbywać się kosztem bezpieczeństwa. Konieczne jest systematyczne rozpoznawanie i ocenianie ryzyk instytucjonalnych, osobowych i finansowych związanych z relacjami zagranicznymi, przy jednoczesnym zachowaniu otwartości i możliwości rozwoju polskich ośrodków akademickich. Więcej informacji: Uniwersytet Łódzki – „Razem, bezpiecznie”, Informacja na profilu Facebook.
- Ekspert Instytutu Wschodniej Flanki, Dr Sebastian Bojemski w artykule “Wojna buntownicza wg Jewgienija Messnera – recenzja”, omawia książkę Tomasza Szubrychta poświęconą koncepcji wojny buntowniczej rosyjskiego teoretyka wojskowości Jewgienija Messnera. Autor recenzji wskazuje, że jego rozważania, formułowane w latach 60. i na początku lat 70. XX wieku, pozostają aktualne w kontekście współczesnych konfliktów hybrydowych, wojny psychologicznej, dezinformacji i oddziaływania na społeczeństwa przeciwnika. Messner postrzegał współczesną wojnę jako permanentny konflikt, który nie ogranicza się do działań militarnych, lecz obejmuje również sferę polityczną, społeczną, gospodarczą, kulturową i psychologiczną. Podkreślał, że w warunkach konfliktu masowego całe społeczeństwo może stać się uczestnikiem walki, a oddziaływanie na morale, postawy i lojalność obywateli ma znaczenie porównywalne z tradycyjnymi działaniami wojskowymi. Cały artykuł dostępny jest pod linkiem.
- Dziś o godz. 20:00 zapraszamy również na rozmowę Patrycjusza Wyżgi z ekspertem Instytutu Wschodniej Flanki, ppłk rez. Maciejem Korowajem. Zachęcamy do oglądania i śledzenia dyskusji. Informacja o rozmowie pod linkiem.