Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Rumunia chce wzmocnienia amerykańskiej obecności wojskowej
4–5 listopada 2026 r. w Bukareszcie gościł podsekretarz ds. polityki w Departamencie Wojny Elbridge Colby. W środę spotkał się z prezydentem Nicușorem Danem, szefem MSZ Danem Neculăescu i ministrem obrony Ștefanem-Radu Oprea, a w czwartek z premierem Lucą Niculescu. Według ambasadora Rumunii w Waszyngtonie Andrei Muraru celem wizyty było “omówienie obecności amerykańskiej” na terytorium sojuszniczym. Colby prowadzi w Pentagonie przegląd rozmieszczenia sił USA w Europie. Prezydent Rumunii opowiedział się za silniejszą obecnością wojskową i gospodarczą USA oraz wymienił pełne spektrum zagrożeń hybrydowych: cyberataki, sabotaż, drony powietrzne i morskie, dezinformację. Rumunia miała zadeklarować gotowość pokrycia części kosztów stacjonowania wojsk amerykańskich: podstawowych kosztów oraz paliwa dla stacjonujących tam samolotów. Żadne decyzje w tym wymiarze póki co jednak nie zapadły.
Rumunia podkreśla zainteresowanie silniejszą obecnością wojskową USA, podkreślając strategiczne i operacyjne atuty Rumunii dla obrony NATO nad Morzem Czarnym i na wschodniej flance. Elementem jej oferty dla Waszyngtonu ma być również rozszerzenie współpracy przemysłowej z USA w zakresie produkcji, utrzymania i wsparcia logistycznego systemów wojskowych. W Rumunii obecnie stacjonuje ok. 1100 żołnierzy USA, głównie w bazie Mihail Kogălniceanu, oraz do 400 dodatkowych w trybie tymczasowym, związanym z operacjami USA na Bliskim Wschodzie.
Bułgaria: częściowy zwrot środków za pomoc wojskową dla Ukrainy
Minister obrony Dimitar Stojanow poinformował, w odpowiedzi na zapytanie poselskie, że w latach 2022-2026 resort otrzymał zwroty za pomoc wojskową i wojskowo-techniczną dla Ukrainy w łącznej wysokości ok. 245,3 mln euro. Z tego 5,1 mln euro pochodziło z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF), a 240,1 mln euro z umów z państwami sojuszniczymi. Jednocześnie, w tym samym okresie, przekazano rządowi Ukrainy 11 transportów amunicji i uzbrojenia o łącznej wartości bliskiej ok. 340 mln euro. Bułgaria nie otrzymała zwrotu za transportery opancerzone przekazane przez resort spraw wewnętrznych, bo koszty te uznano za niekwalifikowane do programu unijnego. Po zmianie politycznej na początku czerwca, rząd w Sofii zapowiedział, że nie będzie wysyłał więcej broni na Ukrainę.
Dane pokazują, że pomoc wojskowa dla Ukrainy została w dużej mierze zrefinansowana: zwroty (245 mln euro) stanowią ok. 70% deklarowanej wartości dotychczasowej pomocy. Z dostarczonych danych wynika jednak, że w kwocie zwrotu 240 mln euro do budżetu MON trafiło ok. 151 mln euro (63%), a pozostałe ok. 89 mln euro (37%, w tym całość z 2026 r.) do budżetu ogólnego. Pozyskane środki tylko częściowo finansują więc bieżące potrzeby sił zbrojnych. Widoczne są również ograniczenia strukturalne programu refinansowania: sprzęt z zapasów innych resortów (tu transportery MSW) może nie kwalifikować się do zwrotu. Informacje mogą również posłużyć obecnemu rządowi do politycznej krytyki poprzedników – szacunki poprzedniego ministra obrony dotyczące skali programu refinansowania opiewały na ok. 500 mln euro.
Czechy chcą wzmocnić obronę obiektów infrastruktury krytycznej przed dronami
Czeski rząd – resorty spraw wewnętrznych i transportu – przygotowały projekt zmian prawnych, który pozwoliłby operatorom infrastruktury krytycznej samodzielnie przeciwdziałać dronom nad chronionymi obiektami. Nowelizacja ustawy o lotnictwie cywilnym i powiązanych aktów prawnych ma dotyczyć m.in. międzynarodowych lotnisk, obiektów energetycznych i elektrowni jądrowych. Strefy zakazu lotów nad obiektami miałby wyznaczać Urząd Lotnictwa Cywilnego, na wniosek operatora i w uzgodnieniu z innymi podmiotami. Odpowiednio przeszkoleni i wyposażeni pracownicy mieliby najpierw ostrzec operatora drona i wezwać go do opuszczenia strefy, a ingerować dopiero, gdy ten nie reaguje lub występuje bezpośrednie zagrożenie. Uprawnienia w tym zakresie dostałyby też służby wywiadowcze czy Służba Więzienna, a strażacy mogliby działać podczas akcji ratowniczych, jeśli dron zagraża ratownikom lub statkom powietrznym. Projekt doprecyzowuje także uprawnienia policji i żandarmerii wojskowej. Obecnie drony mogą neutralizować tylko policjanci i żołnierze, a w ograniczonym zakresie Służba Więzienna. Operatorzy nie mają obowiązku kupowania kosztownych systemów detekcji i neutralizacji, bo nowelizacja daje uprawnienie, a nie obowiązek, a koszty szkoleń i sprzętu ponoszą oni sami.
Projekt jest odpowiedzią na rosnącą liczbę incydentów, m.in. zakłócenie ruchu na lotnisku w Pradze w maju i incydent w Lipsku Podobne zmiany wprowadzają inne państwa (np. Niemcy). Operatorzy infrastruktury krytycznej mają stać się „pierwszą linią” przeciwdziałania potencjalnie wrogim dronom, bo policja i wojsko nie są w stanie chronić wszystkich obiektów jednocześnie. Kwestią otwartą pozostaje nie tylko skala i środki, jakimi będą mogli się posługiwać operatorzy, ale również ich powiązanie operacyjne ze służbami mundurowymi, uprawnionymi do użycia zaawansowanych systemów detekcji, śledzenia i zwalczania bezzałogowców.
Szwecja przywraca kontrole na granicach wewnętrznych z powodu zagrożeń ze strony Rosji
Szwedzkie władze postanowiły 5 listopada 2026 r., że przez kolejne pół roku, od 12 listopada do 11 maja 2027 r., osoby przekraczające granice wewnętrzne kraju będą mogły być sprawdzane. Zgodnie ze zgłoszeniem przekazanym Brukseli dotyczy to wszystkich dróg wjazdu z innych państw Schengen: lądowych, morskich i lotniczych, a w szczególności połączenia lądowego z Danią. Nie oznacza to powrotu do pełnych odpraw. Policja sama wybiera miejsca i formę kontroli, a ich skala ma odpowiadać realnej potrzebie ochrony bezpieczeństwa i porządku. W praktyce będą to więc wyrywkowe kontrole, prowadzone tam, gdzie ryzyko oceniane jest jako największe. Decyzja ta tłumaczona jest przede wszystkim skutkami wojny Rosji z Ukrainą. Według rządu wojna przeniosła się częściowo na terytorium UE w postaci działań hybrydowych, a podmioty działające na szkodę państw członkowskich swobodnie korzystają z braku kontroli granicznych w Schengen. Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer powiązał decyzję z najnowszymi ostrzeżeniami szwedzkiego kontrwywiadu (Säpo) o rosnącym ryzyku aktów sabotażu, wymierzonych zarówno w Szwecję, jak i w inne kraje Unii. W dokumentach przesłanych Komisji Europejskiej Szwecja dorzuca kolejne argumenty: celowe kierowanie migrantów na granice jako formę nacisku, niedawne zdarzenia w hiszpańskiej Ceucie, aktywność grup przestępczych oraz zasady przyznawania wiz obywatelom Rosji.
Od wejścia do NATO Szwecja stała się zapleczem logistycznym Sojuszu nad Bałtykiem, a więc naturalnym celem rosyjskiego rozpoznania i sabotażu. Listopadowa decyzja pokazuje, że Sztokholm traktuje to zagrożenie jako trwały element sytuacji, a nie przejściowy incydent. Szczególne znaczenie mają kontrole na połączeniu z Danią przez Øresund i na przeprawach morskich. To główne korytarze, którymi ludzie i towary trafiają do Szwecji, dlatego kontrole mogą objąć także podróżnych na promach z polskich portów. Kontrole na granicy dają policji i Säpo przede wszystkim dane: kto, kiedy i jakim środkiem transportu przyjeżdża, co przy działaniach hybrydowych bywa cenniejsze niż samo zatrzymanie podejrzanego. Kontrole graniczne nie wystarczą, bo Rosja coraz częściej werbuje sabotażystów przez komunikatory spośród osób, które już mieszkają w Szwecji. Dlatego o skuteczności ochrony zdecyduje przede wszystkim praca kontrwywiadu wewnątrz kraju.
Do Estonii wróciła rotacyjna jednostka armii USA
6 listopada 2026 r. Ambasada USA w Tallinie oraz estoński minister obrony Martin Herem potwierdzili przybycie do Estonii nowej rotacyjnej jednostki armii amerykańskiej. Jak poinformowała rzeczniczka ambasady Kelli Long, jest to pododdział Apache Troop z 5. szwadronu 4. Pułku Kawalerii US Army, skierowany do Estonii na standardową, dziewięciomiesięczną rotację. Według Martina Herema zespół przygotowawczy wraz ze sprzętem przebywał w kraju już od ponad tygodnia. Oficjalne rozpoczęcie misji, połączone z uroczystym podniesieniem flagi jednostki, zaplanowano na listopad na Litwie. Obecność pododdziału ma obejmować szerszy region państw bałtyckich. Nie ujawniono liczebności kontyngentu ani szczegółów dotyczących jego wyposażenia. Nowa rotacja kończy kilkumiesięczną przerwę w obecności amerykańskich wojsk lądowych w Estonii. Poprzednia jednostka, wyposażona w czołgi M1 Abrams i bojowe wozy piechoty M2 Bradley, opuściła kraj w pierwszej połowie 2026 r. W rezultacie z liczącego wcześniej około 500–700 żołnierzy amerykańskiego kontyngentu, rozmieszczonego m.in. w Tapie i południowej części Estonii, pozostało mniej niż 100 żołnierzy. Opóźnienie przybycia nowej jednostki zbiegło się w czasie z ogłoszonym przez Pentagon półrocznym przeglądem rozmieszczenia sił USA w Europie. We wrześniu przedstawiciele amerykańscy zapewnili jednak władze Estonii o skierowaniu jednostki o potencjale porównywalnym z poprzednią, zaznaczając, że decyzja ta nie jest uzależniona od wyników przeglądu. 5 listopada minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna przedstawił estońskiemu rządowi stan negocjacji dotyczących memorandum o współpracy wojskowej Estonia–USA.
Powrót wojsk amerykańskich kończy kilkumiesięczny okres niepewności i stanowi dla Tallina istotny sygnał polityczny, nie rozstrzyga jednak kwestii skali zaangażowania USA w regionie. Estońskie MON zapowiadało skierowanie jednostki o potencjale porównywalnym z poprzednim szwadronem, natomiast Ambasada USA potwierdziła przybycie pododdziału Apache Troop. W amerykańskiej kawalerii termin troop oznacza zazwyczaj pododdział odpowiadający kompanii, a więc szczebel niższy niż szwadron. Uroczyste rozpoczęcie misji na Litwie może wskazywać, że dowództwo szwadronu lub jego zasadnicza część będzie rozmieszczona w tym kraju, a podległe pododdziały zostaną rozlokowane w różnych państwach bałtyckich. Do czasu ujawnienia struktury i liczebności nowego kontyngentu nie można zatem stwierdzić, czy amerykańska obecność wojskowa w Estonii powróciła do poziomu sprzed wycofania poprzedniej jednostki. Ostatnie miesiące uwidoczniły również zależność amerykańskiej obecności wojskowej w regionie od decyzji dotyczących rozmieszczenia sił podejmowanych w Waszyngtonie. W odpowiedzi Estonia dąży do uregulowania zasad współpracy wojskowej z USA w memorandum, a minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna zadeklarował gotowość państwa do pokrywania kosztów stacjonowania wojsk sojuszniczych.
Litwa wydaliła trzech obywateli Ukrainy podejrzewanych o współpracę z obcymi służbami wywiadowczymi
4 listopada 2026 r. litewski Departament Bezpieczeństwa Państwa (VSD) poinformował o wydaleniu trzech obywateli Ukrainy, których uznano za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Litwy. Według ustaleń służby osoby te wykonywały odpłatne zadania zlecane przez przedstawicieli wrogich państwowych służb wywiadowczych. Działania obejmowały m.in. filmowanie wskazanych obiektów oraz przeprowadzanie rozmów z wytypowanymi osobami. Kontakty ze zleceniodawcami i instrukcje dotyczące realizacji zadań przekazywano za pośrednictwem komunikatora Telegram i innych platform internetowych. Minister spraw wewnętrznych Litwy Martynas Katelynas poinformował 5 listopada, że dwie z tych osób opuściły już kraj, natomiast wyjazd trzeciej zaplanowano do 12 listopada. Wobec całej trójki cofnięto zezwolenia na pobyt i zastosowano pięcioletni zakaz ponownego wjazdu na Litwę. VSD wyjaśnił, że nie wszczęto postępowania karnego, ponieważ nie ustalono wszystkich znamion czynu zabronionego. Jednocześnie służba podkreśliła, że działania tych osób nie spowodowały rzeczywistej szkody dla państwa litewskiego. Nie ujawniono, na rzecz którego państwa ani konkretnej służby wywiadowczej wykonywały one zlecenia.
Sprawa wskazuje na wykorzystywanie przez obce służby wywiadowcze osób pozyskiwanych za pośrednictwem komunikatorów internetowych do realizacji prostych zadań rozpoznawczych, niewymagających specjalistycznego przygotowania ani bezpośredniego kontaktu z oficerem prowadzącym. Filmowanie obiektów i przeprowadzanie rozmów z wytypowanymi osobami może stanowić etap wstępnego rozpoznania infrastruktury, środowiska osobowego lub potencjalnych celów przyszłych działań dywersyjnych. Istotny jest również sposób neutralizacji zagrożenia – litewski kontrwywiad zastosował instrumenty administracyjne, uznając je za wystarczające do wyeliminowania zidentyfikowanego ryzyka, mimo prawdopodobnego braku podstaw do wszczęcia postępowania karnego. Nieujawnienie państwa ani służby odpowiedzialnej za zlecanie zadań nie pozwala na przypisanie operacji konkretnemu podmiotowi. Z perspektywy bezpieczeństwa Polski i pozostałych państw bałtyckich przypadek ten uzasadnia monitorowanie podobnych metod werbunku, szczególnie wykorzystywania osób postronnych do prowadzenia rozpoznania obiektów infrastruktury krytycznej i instalacji wojskowych.
Białoruś – odprawa kadry dowódczej i zadania na rok szkoleniowy 2026/2027
W dniach 4-5 listopada na 227. poligonie ogólnowojskowym w rejonie borysowskim odbyła się odprawa kadry kierowniczej Sił Zbrojnych Republiki Białorusi, którą otworzył minister obrony gen. por. Wiktar Chrenin. Część pokazowa objęła ponad 10 punktów szkoleniowych, w tym obsługi uderzeniowych bezzałogowców, użycie robotów naziemnych w kompanii inżynieryjno-saperskiej i podziemne rozmieszczenie elementów batalionu zabezpieczenia materiałowego. Płk Aleksandr Wasiakin, szef Zarządu Zastosowania i Rozwoju Bezzałogowych Kompleksów Lotniczych, podał, że podstaw bezzałogowego lotnictwa uczy ponad 13 cywilnych uczelni, a operatorów dobiera się spośród osób do 35. roku życia. Na kolegium Ministerstwa Obrony Chrenin ogłosił rok szkoleniowy 2026/2027 Rokiem Doskonalenia Systemu Przeciwdziałania Bezzałogowym Kompleksom Lotniczym i wskazał 6 zadań. Pierwszym jest podniesienie gotowości pododdziałów o skróconych terminach gotowości na kierunkach możliwej eskalacji, a drugim formowanie nowych pododdziałów.
Domena bezzałogowa ma już na Białorusi własny zarząd w strukturze Sił Zbrojnych, cywilne zaplecze kształcenia i sformalizowane kryteria doboru operatorów. Dla oceny ryzyka najważniejsze jest pierwsze zadanie, bo pododdziały o skróconych terminach gotowości to jednostki rozmieszczone przy granicy z państwami NATO i z Ukrainą. Zapowiedź nowych pododdziałów łączy się z ogłoszonym tydzień wcześniej związkiem desantowym w obwodzie homelskim. Rok tematyczny i katalog zadań są planem szkoleniowym, nie decyzją o zmianie stanu gotowości SZ RB.
Rosja – nowy limit etatów i zmiany w regulaminie MSN
2 listopada 2026 roku prezydent Rosji podpisał dwa dekrety dotyczące Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych (MSN), opublikowane tego samego dnia. Dekret nr 805 ustala limit etatów resortu na 307 944, w tym 8600 żołnierzy wojskowych formacji ratowniczych, od 1 stycznia 2027 roku podnosi go do 309 452, a od 1 stycznia 2028 roku do 311 083, przy wzroście liczby żołnierzy tych formacji do 9195 i 9786. Dekret nr 804 ustala aparat centralny na 1885 etatów, dopisuje do sił MSN paramilitarne jednostki likwidujące erupcje ropy i gazu oraz rozgranicza rozminowanie. MSN odpowiada za terytorium kraju z wyłączeniem obiektów Ministerstwa Obrony i wskazanych przez prezydenta obszarów walk, które przypisano resortowi obrony. W wykazie stanowisk wyższych oficerów, ograniczonym do 24, znalazło się kierownictwo Głównego Zarządu Formacji Ratowniczych.
Przyrost 3139 etatów do 2028 roku rozkłada się na 1186 żołnierzy formacji ratowniczych i 1953 funkcjonariuszy Federalnej Służby Przeciwpożarowej, a liczba urzędników i pracowników cywilnych pozostaje stała. Rośnie więc wyłącznie komponent mundurowy. Rozgraniczenie rozminowania porządkuje podział zadań między MSN a wojskiem na obszarach walk, a stanowiska generalskie w zarządzie formacji ratowniczych potwierdzają rangę tego pionu. Informacja ma charakter obowiązującej zmiany prawnej, oba dekrety weszły w życie z dniem podpisania.
Rosja – Flota Bałtycka uzupełnia stany i ćwiczy ochronę baz
Między 6 a 8 listopada 2026 roku służba prasowa Floty Bałtyckiej poinformowała o kilku przedsięwzięciach. 7 listopada podano, że do floty przybyło lotnictwem transportowym pierwszych 100 młodszych specjalistów z jednostek szkolnych Ministerstwa Obrony, a łącznie ma ich być około 400, głównie mechaników-kierowców, radiotechników i łącznościowców na stanowiska podoficerskie, jak przekazała Komsomolskaja Prawda w Kaliningradzie. 8 listopada trałowiec morski „Lew Czernawin” ćwiczył stawianie trałów i trałowanie toru wodnego z min ćwiczebnych, a flota zadeklarowała, że prowadzi w strefie przybrzeżnej działania zmniejszające zagrożenie minowe na trasach, torach wodnych, kotwicowiskach i poligonach, a 6 listopada dyżurna grupa oddziału płetwonurków bojowych sprawdziła punkt bazowania Leningradzkiej Bazy Morskiej, szukając środków dywersyjnych, skrytek i ładunków wybuchowych.
Każde z tych zdarzeń osobno jest rutyną szkoleniową, lecz razem pokazują priorytet floty jesienią 2026 roku, czyli ochronę własnych baz i torów podejściowych przed minami oraz dywersją podwodną. Sformułowanie o stałym zmniejszaniu zagrożenia minowego w strefie przybrzeżnej sugeruje, że flota traktuje je jako realne. Uzupełnienia obsad podoficerskich docierają do regionu drogą lotniczą.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Zachęcamy do zapoznania się z analizą Jakuba Bryjaka pt. „ICEYE-X36 i Kosmos-2612 – przykład eskalacji w domenie kosmicznej”. Autor omawia niebezpieczne manewry rosyjskiego satelity Kosmos-2612 w pobliżu ukraińskiego satelity ICEYE-X36, wskazując na rosnące zagrożenia dla infrastruktury kosmicznej państw Zachodu. Analiza pokazuje, jak przestrzeń kosmiczna staje się kolejną domeną rywalizacji strategicznej i potencjalnych działań eskalacyjnych.
Grzegorz Matyasik, ekspert IWF, w najnowszej analizie dla Zero.pl podejmuje temat przygotowania polskich służb do reagowania na sytuacje kryzysowe z udziałem tzw. aktywnego strzelca. Zwraca uwagę na wyzwania związane z koordynacją działań poszczególnych formacji, konieczność prowadzenia realistycznych ćwiczeń oraz edukację społeczeństwa w zakresie właściwego reagowania na tego rodzaju zagrożenia. Analiza pt. „Polska zmierzyła się z koszmarem znanym z Ameryki. Czy jesteśmy przygotowani na takie ataki?” dostępna na portalu Zero.pl.
