Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Ruszają targi BSDA 2026 w Bukareszcie
W dniach 13–15 maja 2026 r. w bukareszteńskim kompleksie wystawienniczym ROMAERO odbędzie się jubileuszowa, dziesiąta edycja targów Black Sea Defense and Aerospace (BSDA), obchodząca 20-lecie istnienia wydarzenia — jednego z największych wydarzeń przemysłu obronnego w Europie Środkowo-Wschodniej i najważniejszego w Rumunii. Organizatorzy spodziewają się ponad 550 wystawców z 36 państw, ponad 30 tys. odwiedzających oraz ponad 350 przedstawicieli władz państwowych i sił zbrojnych. Edycja jubileuszowa skupia się na technologiach nowoczesnego pola walki, w tym bezzałogowych systemach powietrznych, środkach antydronowych oraz zastosowaniach sztucznej inteligencji w obronności.
Wśród kluczowych wystawców znajdą się koncerny walczące o kontrakty na rynku rumuńskim, wydatnie wspartym przez kredyty z unijnego programu SAFE, m.in. Rheinmetall, Lockheed Martin, Hanwha Aerospace, Leonardo, Grupa WB czy Airbus. Targi BSDA stanowią barometr dynamiki zakupowej w Rumunii, która utrzymuje się na wysokim poziomie, niezależnie od obecnego kryzysu politycznego. Ich edycja w maju 2026 r. nabiera szczególnego znaczenia w kontekście rosnącego znaczenia Rumunii jako centrum logistycznego i zakupowego regionu.
Porozumienie polsko-słowackie ws. eksportu BWP Borsuk
Polska Grupa Zbrojeniowa podpisała porozumienie ze słowacką spółką EVPÚ dotyczące integracji zdalnie sterowanego systemu wieżowego Turra 30 z bojowym wozem piechoty Borsuk. Do podpisania umowy doszło 3 marca 2026 r. podczas Polsko-Słowackiego Dialogu Obronno-Przemysłowego w Bratysławie. Zapowiedź ogłosił wiceprezes PGZ Marcin Idzik, wskazując, że nowa konfiguracja z odmiennym typem wieży zostanie wkrótce publicznie zaprezentowana. Demonstracja ma odbyć się na początku maja na wystawie IDEB 2026 w Bratysławie, zaś przedstawiciele PGZ wymieniają jako perspektywiczne rynki eksportowe między innymi Arabię Saudyjską i Wietnam.
Dotychczasowe doświadczenia PGZ pokazują trudności z eksportem dużych platform lądowych, obwarowanych licznymi ograniczeniami dotyczącymi poszczególnych podzespołów, coraz większym zapotrzebowaniem na rynku wewnętrznym i brakiem dynamicznej, długoterminowej strategii eksportowej. Wśród polskiej społeczności eksperckiej pojawiły się również głosy krytyczne związane z zastąpieniem opracowywanej przez wiele lat krajowej bezzałogowej wieży ZSSW-30 komponentem słowackim. Podpisanie porozumienia przy udziale ministrów obrony narodowej Polski i Słowacji w Bratysławie — podczas Polsko-Słowackiego Dialogu Obronno-Przemysłowego — pokazuje utrzymywanie się bliskich relacji dwustronnych w wymiarze obronności.
Dimitar Stojanow nowym ministrem obrony Bułgarii w rządzie Rumena Radewa
8 maja 2026 r. bułgarski parlament zatwierdził skład nowego rządu pod kierownictwem byłego prezydenta Rumena Radewa. Były to ósme wybory parlamentarne w ciągu pięciu lat, stanowiące kulminację wieloletniego kryzysu politycznego, który przyniósł szereg krótkotrwałych rządów. Tekę ministra obrony otrzymał płk. rez. Dimitar Stojanow — oficer Sił Powietrznych z ponad 25-letnim stażem, wcześniej pełniący funkcję Sekretarza Generalnego Prezydenta (2017–2022), tymczasowego ministra obrony w gabinetach technicznych (2022–2023) oraz Sekretarza ds. Bezpieczeństwa i Obrony w administracji prezydenckiej Radewa (2023–2026).
Nominacja Stojanowa ma szczególne znaczenie w gabinecie Radewa, który jest generałem majorem rezerwy i byłym dowódcą Sił Powietrznych Bułgarii. Były prezydent wygrał wybory parlamentarne przede wszystkim pod hasłami walki z korupcją i oligarchicznym modelem sprawowania władzy — jego prorosyjska postawa i sceptycyzm wobec bezpośredniego angażowania Sofii w wojnę na Ukrainie były elementem jego profilu politycznego, lecz nie głównym motywem kampanii. Podczas poprzednich kadencji Stojanow kontynuował wojskowe wsparcie dla Ukrainy mimo kontrowersji politycznych oraz realizował zaawansowane projekty modernizacyjne. Trwająca konsolidacja władzy przez środowisko sceptyczne wobec Kijowa stwarza jednak ryzyko stopniowej zmiany kursu. Jednocześnie bułgarskie spółki zbrojeniowe pozostają zaangażowane w dostawy na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy — m.in. poprzez handel amunicją wielkokalibrową — i nowy rząd prawdopodobnie nie będzie dążył do blokowania tych transakcji.
Odwołanie Ministra Obrony Łotwy
W dniu 10 maja premier Łotwy Evika Siliņa zażądała dymisji ministra obrony Andrisa Sprūdsa. Jako powód tej decyzji wskazała niedopatrzenia w rozlokowaniu i prawidłowym działaniu systemów antydronowych, które miały chronić Łotwę przed kolejnymi wtargnięciami obcych dronów. Nie miało w tym przypadku znaczenia, że w nocy z 6 na 7 maja br. nad terytorium Łotwy pojawiły się nie rosyjskie, lecz ukraińskie bezzałogowce bojowe, nadlatujące z głębi terytorium Rosji. Uderzyły one w bazę magazynową ropy „East-West Transit” w Rēzekne, położoną w Latgalii zaledwie 63 km od granicy z obwodem pskowskim. Cztery zbiorniki zostały uszkodzone, wybuchł krótki pożar, nie było ofiar — zbiorniki okazały się puste. Minister Sprūds odrzucił oskarżenia, zarzucając premier polityczny pośpiech oraz nieprawdziwe twierdzenie, jakoby uprzedziła go i jego macierzystą partię, Progresistów, o decyzji. Nowym szefem MON został pułkownik wojska łotewskiego Raivis Melnis, dotąd doradca premier ds. współpracy wojskowej, z doświadczeniem zdobytym podczas misji w Ukrainie.
Rzeczywistym tłem dymisji są — jak się wydaje — napięcia wewnątrz trójpartyjnej koalicji rządowej, a incydent w Rēzekne posłużył jedynie jako pretekst. Świadczy o tym m.in. wybór następcy Andrisa Sprūdsa. Nie jest to polityk, lecz oficer bez własnego zaplecza, dotąd osobisty doradca premier Siliņy. Wymiana cywilnego polityka na lojalnego wojskowego z otoczenia premier oznacza konsolidację kontroli nad resortem. Na zmianę ministra można też spojrzeć z perspektywy nadchodzących wyborów parlamentarnych jesienią 2026 r., kiedy problematyka obronności i bezpieczeństwa może stać się obszarem wpływającym na potencjalne zwycięstwo. Niemniej jednak luka w obronie powietrznej Łotwy istnieje i można się spodziewać kolejnych podobnych incydentów w przyszłości.
Zatrzymanie ob.Chin pod zarzutem szpiegostwa w Norwegii
Norweska służba kontrwywiadowcza PST zatrzymała obywatelkę Chin pod zarzutem szpiegostwa związanego ze strategiczną infrastrukturą kosmiczną w Andøya na północy Norwegii. Znajduje się tam port kosmiczny zapewniający dostęp do orbit polarnych i heliosynchronicznych, umożliwiających satelitom przeloty nad całą kulą ziemską, w tym nad rosyjską częścią Arktyki. Z działalnością podejrzanej powiązana jest firma zarejestrowana w Singapurze, która w kwietniu 2026 r. nabyła nieruchomość na Andøya. Spółka prowadziła działalność również w gminie Vågå, gdzie również przeprowadzono przeszukanie. Według oceny PST celem tych działań była próba zainstalowania naziemnego odbiornika zdolnego do przechwytywania danych przesyłanych przez satelity na orbicie polarnej.
Andøya nie jest przypadkowym miejscem na mapie Norwegii. Poza norweskim portem kosmicznym znajduje się tam baza wojskowa, na terenie której powstaje pierwsza poza terytorium USA stacja satelitarna US Space Force, przeznaczona do wczesnego ostrzegania przed rosyjskimi rakietami manewrującymi. Obiekt obsługuje również norweski program AOS — satelitarnego nadzoru morskiego Arktyki — oraz stanowi planowaną bazę dla bezzałogowych statków powietrznych dalekiego zasięgu norweskich sił zbrojnych. Próby uzyskania bezpośredniego dostępu do tego strategicznego kompleksu są jednym z oczywistych celów wywiadowczych zarówno Chin, jak i Rosji. Zatrzymanie obywatelki Chin jest prawdopodobnie efektem wcześniejszego zaalarmowania norweskiego kontrwywiadu przez lokalne władze, które zwróciły uwagę na nietypową działalność firmy zarejestrowanej w Singapurze.
Ćwiczenia artyleryjskie Northern Strike 26
W maju 2026 w Finlandii odbywają się wielonarodowe manewry artyleryjskie Northern Strike 26. Ćwiczenia odbywają się na poligonie Vuosanka w gminie Kuhmo, zaledwie 70 km od granicy z Rosją, z udziałem USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch, Norwegii, Węgier, Polski, Estonii i Litwy. Uczestniczy w nich łącznie 640 żołnierzy, którzy właśnie dzisiaj (12 maja) ćwiczą ostrzał artyleryjski, moździerzowy i taktyczny. Najważniejszy etap ćwiczeń Northern Strike 26 rozpoczął się 11 maja. Jego celem jest porównanie postępów osiągniętych od poprzednich manewrów i sprawdzenie przygotowania sojuszników w warunkach możliwie zbliżonych do prawdziwego pola walki. Ćwiczenia mają potrwać praktycznie do końca maja. Równolegle, fińskie Ministerstwo Obrony ogłosiło ćwiczenia sił marynarki wojennej na wodach Zatoki Fińskiej na odcinku Virolahti–Hamina–Kotka w bezpośrednim sąsiedztwie granicy z Rosją.
Trwające dziś na poligonie Vuosanka ćwiczenia mają wymiar przede wszystkim operacyjny, , a w mniejszym stopniu demonstracyjny. Dziewięć państw NATO sprawdza realną interoperacyjność systemów artyleryjskich w terenie leśnym i podmokłym — środowisku, które w ewentualnym konflikcie na tej flance miałoby znaczenie decydujące. Przekrój uczestników — od Estonii po Francję, od Norwegii po Węgry — pokazuje, że Sojusz ćwiczy współdziałanie i interoperacyjność sojuszniczą. Synchronizacja z ćwiczeniami marynarki na Zatoce Fińskiej na odcinku Virolahti–Hamina–Kotka nie jest przypadkowa. Jednoczesne zaangażowanie sił lądowych i morskich w dwóch newralgicznych punktach przy granicy z Rosją testuje zdolność do koordynacji w obu domenach równocześnie — scenariusz, który w planowaniu obronnym Finlandii jest traktowany poważnie od lat. Strona rosyjska głosem Ambasadora Kuzniecowa potwierdziła, że fakt prowadzenia ćwiczeń zostanie uwzględniony w rosyjskim planowaniu wojskowym. Rzeczywistą odpowiedzią Moskwy mogą być wzmożone operacje o charakterze hybrydowym.
Nowa państwowy program uzbrojenia Białorusi 2026-2030
Minister obrony Wiktor Chrenin poinformował, że Łukaszenka zaakceptował podejście do nowej państwowej programu uzbrojenia na bieżącą pięciolatkę, obejmującą lata 2026-2030. Dokument wyznacza kilka kluczowych priorytetów, m.in. rozwój systemów walki z bezzałogowcami, wzmocnienie obrony powietrznej, poprawę odporności systemu dowodzenia oraz dalszą modernizację wojsk lądowych. Chrenin podkreślił, że zwalczanie dronów pozostaje jednym z głównych światowych trendów i że Białoruś musi dysponować skutecznym systemem przeciwdronowym.
Program uzbrojenia formalizuje przejście Białorusi z pozycji „armii postsowieckiej” do roli wyspecjalizowanego komponentu Państwa Związkowego, nastawionego na OPL i walkę z UAV, a nie na masowe działania lądowe. Priorytety są dobrane tak, by zwiększyć interoperacyjność z FR – w szczególności w obronie powietrznej, sieciach dowodzenia oraz w domenie bezzałogowej – co czyni z Białorusi ważny węzeł rosyjskiego systemu bezpieczeństwa, ale równocześnie dalej ogranicza jej samodzielność strategiczną
Oficerowie rezerwy w SZ RB – „cicha mobilizacja”?
W połowie kwietnia Łukaszenka podpisał dekret o powołaniu oficerów rezerwy na służbę czynną, co zostało przedstawione jako element planowanego wzmocnienia kadr armii.
Powołanie oficerów rezerwy zwiększa obsadę stanowisk dowódczych i sztabowych bez formalnego ogłoszenia mobilizacji, co ogranicza koszty polityczne i propagandowe. Z punktu widzenia systemu bezpieczeństwa oznacza to zwiększenie elastyczności SZ RB – państwo zyskuje większą liczbę przygotowanych oficerów mogących kierować zarówno działaniami militarnymi, jak i wsparciem struktur siłowych w razie kryzysu wewnętrznego.
Białoruś-Rosja: program strategicznego partnerstwa wojskowego 2026–2030
Białoruś i Rosja zatwierdziły program strategicznego partnerstwa wojskowego na lata 2026-2030 oraz plan współpracy resortów obrony na 2026 rok, obejmujący 164 wspólne przedsięwzięcia, z czego ponad połowa ma charakter praktyczny. Podkreśla się, że Rosja pozostaje głównym dostawcą uzbrojenia dla Mińska, a w rosyjskich ośrodkach szkoleniowych kształci się ponad 400 białoruskich specjalistów wojskowych; przygotowano też dwa wzmocnione bataliony pancerne i kilkudziesięciu instruktorów z Białorusi.
Program partnerstwa stanowi „górną ramę” ponad białoruskim planem obrony i programem zbrojeń – realnie to w Moskwie zapadają kluczowe decyzje o kierunkach szkolenia, strukturze i sprzęcie. Intensywność wspólnych przedsięwzięć (164 tylko w 2026 r.) pokazuje, że integracja wojskowa wykracza daleko poza symbolikę. Białoruś jest wciągnięta w proces permanentnych ćwiczeń, szkoleń i przygotowań pod kątem scenariuszy rosyjskich.
FSB: „zagraniczni terroryści” – sprawa obywatelki Niemiec i współsprawcy z Azji Centralnej
W kwietniu FSB poinformowała o zatrzymaniu obywatelki Niemiec i obywatela jednego z państw Azji Centralnej, oskarżonych o przygotowywanie zamachu na obiekt struktur siłowych w Kraju Stawropolskim. Według wersji FSB kobieta miała przewozić plecak z ładunkiem wybuchowym, którego detonacja miała spowodować maksymalną liczbę ofiar wśród funkcjonariuszy; sama miała nie być świadoma pełnej roli, jaką miała odegrać, i mogła stać się jedną z ofiar.
FSB buduje w ten sposób narrację o „międzynarodowym terroryzmie sterowanym z Kijowa”, w której obywatele państw zachodnich i Azji stają się narzędziami ukraińskich służb. To poszerza przestrzeń do uzasadniania restrykcji wobec cudzoziemców, zaostrzania reżimu wizowego i zwiększania swobody działania służb na pograniczu, co ma bezpośredni wpływ na kształt rosyjskiego systemu bezpieczeństwa wewnętrznego.
MSW FR: wzrost ciężkich przestępstw i kryzys kadrowy (dane 2025 r.)
Analizy oparte na danych MSW cytowanych przez rosyjskojęzyczne media wskazują, że w pierwszym kwartale 2025 r. liczba ciężkich przestępstw w Rosji wzrosła rok do roku o 13,6%, do ok. 170 800 przypadków, a w strukturach MSW brakowało ponad 170 tys. funkcjonariuszy (ok. 18–19% etatów).
Choć dane są nieco starsze ale potwierdzone oficjalnie, to tworzą ważne tło dla obecnej sytuacji. Regionalne jednostki policji funkcjonują przy chronicznych niedoborach kadrowych, przy jednoczesnym wzroście brutalnej przestępczości. To zwiększa względne znaczenie innych struktur siłowych (Rosgwardia, FSB) w utrzymaniu porządku w regionach i sprzyja dalszej militaryzacji bezpieczeństwa wewnętrznego kosztem klasycznej policji.
Rosja: nowelizacja ustawy o obronie – „ochrona obywateli” jako klauzula eksterytorialnej interwencji
Duma Państwowa przyjęła w pierwszym czytaniu projekt zmian ustawy „O obronie” oraz powiązanych przepisów, które rozszerzają katalog sytuacji umożliwiających użycie Sił Zbrojnych FR poza granicami kraju. Nowe regulacje przewidują możliwość użycia wojska m.in. w celu „ochrony obywateli Federacji Rosyjskiej” oraz osób znajdujących się pod rosyjską jurysdykcją, jeśli zostaną zatrzymane, aresztowane lub objęte postępowaniami karnymi za granicą, które Moskwa uzna za bezprawne lub motywowane politycznie. W uzasadnieniu projektu podkreślono, że celem zmian jest „wzmocnienie ochrony obywateli rosyjskich przed bezprawnymi działaniami wrogich państw” oraz „przeciwdziałanie kampanii rusofobii” na arenie międzynarodowej, a katalog działań uznawanych za wrogie pozostaje celowo szeroki i nieprecyzyjny.
Nowa klauzula „ochrony obywateli” staje się uniwersalnym pretekstem do użycia siły militarnej poza granicami FR – funkcjonalnie podobnym do dawnej formuły „ochrony ludności rosyjskojęzycznej”, ale tym razem wprost wpisanym do ustawy o obronie. W praktyce niemal każdą sprawę zatrzymania, ekstradycji czy osądzenia obywatela FR lub osoby objętej rosyjską jurysdykcją można podciągnąć pod casus belli ograniczonej skali, od demonstracyjnego przerzutu niewielkiego komponentu wojskowego po skryte operacje GRU, FSB lub sił specjalnych przedstawiane jako „misje ochronne”. Dla państw trzecich, zwłaszcza granicznych i należących do NATO, oznacza to wzrost ryzyka eskalacji hybrydowej. Każda czynność procesowa wobec obywatela Rosji – od zatrzymania szpiega po postawienie zarzutów zbrodni wojennych – może zostać wykorzystana przez Moskwę jako uzasadnienie presji polityczno‑wojskowej, zastraszania wymiaru sprawiedliwości, systemu więziennictwa lub prób wymuszenia zwolnienia zatrzymanych. Dzięki temu Kreml zyskuje legalistyczny parasol dla operacji ratunkowych, dywersyjno‑sabotowych i „stabilizacyjnych” poza terytorium FR, przy zachowaniu narracji o obronie własnych obywateli, a nie prowadzeniu agresywnych działań zewnętrznych.
Rosja: wzmocnienie socjalnych przywilejów dla uczestników działań zbrojnych
25 kwietnia 2026 r. Putin podpisał trzy ustawy rozszerzające system przywilejów socjalnych dla uczestników działań bojowych, weteranów i członków rodzin poległych – m.in. w zakresie świadczeń, ulg i statusu prawnego.
Choć formalnie to „socjalka”, w praktyce jest to element prawnego usztywnienia mobilizacji: system zachęt i gwarancji ma utrzymać dopływ kadr do wojsk regularnych, formacji ochotniczych i szeroko rozumianych „uczestników operacji”, w tym części struktur specjalnych. W połączeniu z rozszerzeniem podstaw użycia armii za granicą tworzy to ramę, w której państwo może długotrwale prowadzić operacje specjalne i ekspedycyjne przy zachowaniu minimalnej lojalności kadrowej dzięki pakietowi przywilejów
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
- Przewodniczący Rady Programowej Instytutu Wschodniej Flanki Michał Dworczyk udzielił wywiadów w radio RMF FM oraz Radio WNET komentując konieczność reformy Wojsk Obrony Terytorialnej oraz potrzebę wprowadzenia w Polsce obowiązkowego przeszkolenia wojskowego. Link do wywiadu w RMF FM, link do wywiadu w Radio WNET.
- W audycji w Radio WNET Gen. Jarosław Gromadziński uważa, że Polska powinna odejść od wąskiej dyskusji o zasadniczej służbie wojskowej i zacząć mówić o powszechnej służbie państwu. W jego ocenie każdy obywatel powinien mieć obowiązek działania na rzecz bezpieczeństwa – w wojsku, policji, straży, obronie cywilnej lub administracji. Link do wywiadu w RadiO WNET:
- Były ambasador Tomasz Szatkowski skomentował opracowanie WOT 2.0 zaprezentowane przez Instytut Wschodniej Flanki na Konferencji Defence24pl w Warszawie: cyt. “WOT to w swej istocie bardzo dobry i ważny projekt, niezależnie od błędów i wypaczeń jakie mogą się w każdej organizacji zdarzać. Jedno z najważniejszych dokonań (wbrew początkowej ślepej krytyce) poprzednich dwóch rządów i dwóch Ministrów Obrony Narodowej, które, na szczęście, nie zostało dzisiaj wyrzucone do kosza. Jak z każdym projektem trzeba jednak z czasem dokonywać przeglądu jego założeń i sposobu implementacji. Wyrazy uznania dla autorów poświęconego tej tematyce raportu @EFI_IWF, oraz dla dowódcy WOT, iż podjął z jego autorami publiczną dyskusję podczas konferencji @Defence24pl”.
