Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Rumunia przyspiesza rozwój zdolności w domenie morskiej
22 października 2026 r. rumuńska Najwyższa Rada Obrony Kraju (CSAT) poinformowała o planach przyspieszenia rozwoju zdolności nadzoru morskiego, zwalczania min podwodnych i przeciwdziałania bezzałogowcom. Komunikat Rady wprost mówi o kryzysie bezpieczeństwa państwa, związanym ze wzrostem zagrożenia dla swobody żeglugi i krytycznych projektów energetycznych na Morzu Czarnym. CSAT uznała, że ataki na statki są bezpośrednią konsekwencją agresji Rosji wykraczającej poza granice Ukrainy. W związku z powyższym, rząd ma zbudować nowe zdolności służące utrzymaniu swobodnego dostępu do portów i ochrony obiektów energetycznych w wyłącznej strefie ekonomicznej państwa. Władze mają też zintensyfikować ćwiczenia w domenie morskiej oraz pogłębić współpracę z Bułgarią i Turcją, w tym w wymiarze sojuszniczym. Według Reutersa w ciągu minionych dwóch tygodni rażono co najmniej siedem statków przy wybrzeżach Rumunii i Bułgarii, a ok. 30 marynarzy uznano za zmarłych lub zaginionych. Poprzedzająca posiedzenie CSAT, deklaracja NATO z 20 października zakładała wysłanie na Morze Czarne dodatkowych samolotów patrolowych, radarów, dronów, zespołów do analizy materiałów wybuchowych i personelu wywiadowczego.
Dotychczasowa aktywność Rumunii w zakresie przeciwdziałania rosyjskim bezzałogowcom koncentrowała się w domenie powietrznej (liczne przechwycenia dronów przez siły własne i sojusznicze). Komunikat CSAT przesuwa akcent na domenę morską, w której Rumunia ma stosunkowo mniejsze zdolności. Lista zadeklarowanych zdolności, które mają być wzmacniane – nadzór morski, przeciwminowe, antydronowe – częściowo odpowiada elementom, w które Bukareszt już inwestuje. Mowa między innymi o utworzeniu trójstronnej grupy przeciwminowej z Bułgarią i Turcją czy zakupie nowych okrętów. Komunikat pozostaje jednak ogólnikowy i nie podaje informacji o budżetach, terminach czy formule implementacji.
Bułgaria poszerzy możliwości zwalczania celów powietrznych
23 października 2026 r. minister obrony Dimitar Stojanow zadeklarował, że kierowany przez niego resort przygotował nowelizację zapisów ustawowych dotyczących neutralizacji wrogich celów powietrznych. Dowódcy okrętów i piloci myśliwców mieliby zyskać możliwość neutralizacji celu powietrznego, np. drona, bez rozkazu ministra obrony. Użycie broni miałoby następować w ramach samoobrony, a warunkiem jest to, że obiekt jest wykorzystywany jako broń i leci nad strefami, gdzie loty są zakazane, np. nad obiektami wojskowymi. Obecnie zgodę na pierwsze użycie broni wydaje wyłącznie minister. Stojanow uzasadnił zmianę szybkością procesów związanych z dronami: czekanie na zgodę ministra oznaczałoby znaczne wydłużenie, więc konieczne jest przekazanie uprawnień dowódcom niższego szczebla. Potencjalne zmiany prawne zostały skonsultowane z Ministerstwem Transportu. Jednocześnie, Stojanow poinformował też, że wszystkie dostępne środki sił zbrojnych zmobilizowano do ochrony rejonu czarnomorskiego. Wzmocniono nadzór radarowy w kierunku wschodnim, z udziałem samolotów myśliwskich i rozpoznawczych lotnictwa oraz marynarki wojennej.
Propozycja jest kolejnym krokiem po prośbie Sofii do NATO z 16 października o wsparcie operacyjne. 20 października, po posiedzeniu Rady Północnoatlantyckiej, NATO zapowiedziało wysłanie na Morze Czarne dodatkowych samolotów patrolowych, radarów, dronów i zespołów analitycznych. Premier Rumen Radew poinformował wtedy, że amerykański P-8 Poseidon rozpoczął patrole, a Sofia oczekuje dalszej pomocy. Bułgaria ma też przystąpić do sojuszniczej inicjatywy antydronowej do końca października. Propozycja wpisuje się w zmiany prawne wprowadzane w innych państwach NATO. Podobne regulacje przyjęły m.in. Niemcy i Belgia.
Wizyta szefa czeskiego Sztabu Generalnego w Warszawie
21 października 2026 r. w Warszawie szef Sztabu Generalnego Armii Czeskiej gen. broni Miroslav Hlaváč spotkał się z szefem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Wiesławem Kukułą. Była to pierwsza zagraniczna wizyta dwustronna Hlaváča. Rozmowy dotyczyły rozwoju zdolności wojskowych, obrony powietrznej i zwalczania dronów, wspólnych ćwiczeń oraz wsparcia Ukrainy. Według czeskiego MON Polska jest ważnym partnerem w budowie wielowarstwowej obrony powietrznej, łączeniu systemów i włączaniu ich w obronę sojuszniczą. Obie strony zadeklarowały wymianę doświadczeń z eksploatacji tych środków. Polska zaproponowała, by jej jednostki mogły ćwiczyć w Czechach, w tym w trybie alarmowym. Rozważana jest też możliwość włączenia czeskich jednostek saperskich w budowę umocnień na wschodniej flance NATO (strona czeska przeanalizuje ofertę). W sprawie Ukrainy Czechy planują kontynuować szkolenie ukraińskich żołnierzy na terytorium Polski w ramach EUMAM UA oraz rozważają udział czeskich zespołów logistycznych w polskim węźle koordynującym pomoc sojuszników. Czeski oddział śmigłowców pozostanie w Polsce do listopada 2026 r. Gen. Kukuła dziękując swojemu rozmówcy, wspomniał, że czeskie siły zbrojne jako pierwszy partner międzynarodowy odpowiedziały na polskie wezwanie i rozmieściły śmigłowce do ochrony przestrzeni powietrznej.
Polsko-czeskie relacje wojskowe w ostatnich latach są pozytywne, zaś wybór przez gen. Hlaváča Warszawy na cel pierwszej wizyty zagranicznej podkreśla rosnącą rolę współpracy dwustronnej. Jednocześnie, omawiane propozycje w zakresie kooperacji szkoleniowej czy saperskiej wskazują na brak pomysłów – przynajmniej ogłaszanych publicznie – dotyczących wspólnego rozwoju zdolności poza formatami sojuszniczymi. Czeski budżet obronny boryka się z ograniczeniami budżetowymi, które wpływają między innymi na aktywność Pragi w zakresie zaangażowania na flance wschodniej.
Szwedzkie Patrioty będą chronić hub NATO w Rzeszowie
Od początku grudnia 2026 r. Szwecja przejmuje od Holandii obronę przeciwrakietową lotniska Rzeszów-Jasionka, głównego punktu przerzutu pomocy dla Ukrainy. To pierwsza misja szwedzkich Patriotów pod dowództwem NATO. Do Polski trafi system Patriot oraz około 100 żołnierzy z pułku obrony powietrznej w Halmstad. Jednostka będzie działać w zintegrowanym systemie obrony powietrznej i przeciwrakietowej NATO, w ramach misji wsparcia dla Ukrainy. Obecna decyzja rządu obejmuje grudzień, a wojsko przygotowuje się do przedłużenia misji na pierwsze półrocze 2027 r., na co musi się zgodzić Riksdag. Szwecja ma cztery baterie Patriot, ale nie ujawniła, ile z nich wyśle. Patrioty uzupełnią szwedzkie Gripeny, które od października patrolują niebo nad Polską, oraz polskie systemy krótkiego zasięgu chroniące lotnisko. Szwedzkie dowództwo podkreśla, że sytuacja bezpieczeństwa i złożoność misji stawiają przed jednostką wysokie wymagania.
Misja pokazuje, jak gruntownie Szwecja zmieniła swoją strategię. Jej żołnierze wyjeżdżali za granicę od dekad, ale zawsze w innej roli: jako siły pokojowe ONZ w Kongu, Strefie Gazy i na Cyprze, w misjach stabilizacyjnych na Bałkanach, w Afganistanie i Mali. Nawet udział Gripenów w operacji libijskiej w 2011 r. był misją zarządzania kryzysowego, wykonywaną przez państwo partnerskie, a nie sojusznika. Od wstąpienia do NATO sytuacja zmieniła się jakościowo: w 2025 r. szwedzki batalion trafił na Łotwę, a Gripeny pełniły dyżury w Malborku i po raz pierwszy osłaniały Rzeszów-Jasionkę. Obecna misja jest kontynuacją tej nowej roli. Szwecja nie utrzymuje już pokoju w odległych konfliktach, lecz broni terytorium sojusznika na wschodniej flance, w pobliżu strefy wojny, w ramach kolektywnej obrony.
Litwa wdraża amerykańskie radary AN/TPS-77 MRR
Litewskie Ministerstwo Obrony Krajowej poinformowało 20 października 2026 r., że armia rozpoczęła wdrażanie mobilnych radarów średniego zasięgu AN/TPS-77 MRR produkcji amerykańskiego koncernu Lockheed Martin. Radary mają przekazywać dane w czasie rzeczywistym do zintegrowanego systemu obrony powietrznej i przeciwrakietowej NATO oraz poprawiać interoperacyjność Litwy z sojusznikami. Trzy radary zamówiono w 2023 r. w ramach programu Foreign Military Sales, a kontrakt o wartości ok. 52 mln USD obejmuje także szkolenia, części zamienne i wsparcie techniczne. AN/TPS-77 MRR to mobilny radar trójwymiarowy pracujący w paśmie L, który można szybko przemieścić tam, gdzie potrzebne jest dodatkowe pokrycie przestrzeni powietrznej. Minister obrony Robertas Kaunas zapowiedział, że jeszcze w tym roku resort podpisze kolejne umowy wzmacniające zarówno wykrywanie, jak i neutralizację zagrożeń powietrznych. Zakup jest częścią szerszej rozbudowy litewskiej obrony powietrznej, na którą Litwa przeznacza w tym roku jedną czwartą budżetu na zakupy uzbrojenia.
Wdrożenie radarów AN/TPS-77 MRR zwiększa przede wszystkim świadomość sytuacyjną Litwy, a dzięki mobilności systemu wojsko może szybko zapełniać luki w pokryciu radarowym, co ma znaczenie w pobliżu Obwodu Królewieckiego i granicy z Białorusią. Same radary nie zwalczają jednak celów, więc ich realna wartość zależy od powiązania z efektorami oraz od sprawnej wymiany danych. Zapowiedź kolejnych umów przed końcem roku sugeruje, że Wilno konsekwentnie buduje wielowarstwową obronę powietrzną, w której coraz większą rolę odgrywa wykrywanie i neutralizacja dronów.
Białoruś – jesienny pobór i ocena poborowych przez Chrenina
22 października rozpoczęła się planowa wysyłka poborowych do jednostek Sił Zbrojnych Republiki Białorusi, prowadzona na podstawie dekretu nr 247 z 22 lipca 2026 roku Według Ministerstwa Obrony pierwszego dnia do wojska skierowano około 1000 poborowych, którzy uzupełnili Siły Operacji Specjalnych, Mińską Komendanturę Wojskową, 72. Gwardyjski Połączony Ośrodek Szkolenia i 361. Bazę Ochrony i Obsługi, a łącznie jesienią do Sił Zbrojnych oraz innych wojsk i formacji wojskowych ma trafić około 10 tys. osób, do służby w rezerwie około 600, przysięga zaplanowana jest na 21 listopada. 23 października minister obrony Wiktar Chrenin podczas uroczystości w Centralnym Domu Oficerów, na której wyróżniono najlepszych żołnierzy służby zasadniczej, stwierdził, że jakość poborowych znacznie wzrosła i resort „ma prawo wyboru” najsilniejszych i najbardziej zmotywowanych, wymieniając wśród zadań kończącego służbę rocznika dyżury bojowe, wzmocnienie południowej granicy i kontrole gotowości zarządzone przez prezydenta.
Liczba 10 tys. poborowych mieści się w skali poprzednich cykli i nie wskazuje na wzrost liczebności sił, natomiast struktura pierwszej wysyłki pokazuje, że priorytetem pozostaje uzupełnienie Sił Operacji Specjalnych i ośrodka szkolenia. Wypowiedź Chrenina o selekcji poborowych oraz o „dorosłych mężczyznach” podlegających obowiązkowi wojskowemu, którzy mają dostrzegać osobistą odpowiedzialność za obronę kraju, łączy się z zapowiedzianą kontrolą pospolitego ruszenia, czyli z budowaniem przekazu o szerokiej dostępności rezerw osobowych. Wymienienie wzmocnienia południowej granicy wśród zadań żołnierzy służby zasadniczej potwierdza, że pododdziały z poboru są nadal angażowane w ochronę kierunku ukraińskiego. Jest to rutynowy cykl poboru, a nie mobilizacja rezerwistów.
Białoruś/Rosja – posiedzenie komisji ds. współpracy wojskowo-technicznej z Białorusi z Rosją w Kazaniu
22 października Państwowy Komitet Przemysłu Wojskowego Białorusi poinformował o plenarnym posiedzeniu 26. wspólnej międzyrządowej białorusko-rosyjskiej komisji ds. współpracy wojskowo-technicznej, które odbyło się w Kazaniu. Według komunikatu komitetu porządek obrad obejmował ocenę wykonania wcześniejszych ustaleń, bieżące kwestie dwustronnej współpracy i wypracowanie podejść do rozwiązania wybranych zadań, a główny nacisk położono na pogłębienie integracji i rozwój wspólnych projektów w przemyśle zbrojeniowym. Podpisany protokół zawiera ustalenia o rozbudowie więzi kooperacyjnych między przedsiębiorstwami przemysłu zbrojeniowego obu państw, uzgodnione stanowiska w kluczowych kwestiach dwustronnej współpracy oraz mechanizmy kontroli wykonania ustaleń.
Posiedzenie komisji odbyło się równolegle ze wspólnym kolegium ministerstw obrony w Mińsku, co oznacza, że w jednym tygodniu uzgodniono zarówno plan szkolenia wojsk na 2027 roku, jak i ramy kooperacji produkcyjnej. Białoruska strona nie podała ani nazw projektów, ani wartości kontraktów, a eksponowanie „mechanizmów kontroli wykonania” sugeruje, że część wcześniejszych ustaleń nie była realizowana w terminie. Dla Rosji kooperacja z białoruskimi zakładami, zwłaszcza w zakresie elektroniki, optyki i podwozi, pozostaje sposobem uzupełnienia zdolności produkcyjnych obciążonych wojną, a dla Białorusi sposobem utrzymania zamówień. Jest to decyzja przemysłowa o charakterze ramowym, a nie zapowiedź nowych dostaw uzbrojenia.
Rosja – 11 międzyresortowych centrów koordynacji ochrony obszarów morskich pod nadzorem FSB
21 października rząd Rosji przyjął postanowienie nr 1395 „O międzyresortowych regionalnych centrach informacyjno-koordynacyjnych”, opublikowane 22 października na portalu publikacji aktów prawnych, które wchodzi w życie 1 maja 2027 rou. W celu koordynacji federalnych organów chroniących morskie wody wewnętrzne, morze terytorialne, wyłączną strefę ekonomiczną i szelf kontynentalny oraz ich zasoby postanowienie tworzy centra w Astrachaniu, Władywostoku, Kaliningradzie, Kaspijsku, Krasnodarze, Murmańsku, Pietropawłowsku Kamczackim, Rostowie nad Donem, Sankt Petersburgu, Symferopolu i Jużnosachalińsku, a regulamin centrów i ich rejony odpowiedzialności ma zatwierdzić FSB. Do udziału zobowiązano MSW, Ministerstwo Obrony, MSN, ministerstwa zasobów naturalnych, transportu, rozwoju Dalekiego Wschodu i Arktyki oraz energetyki, Federalną Służbę Celną, Rosselchoznadzor, Rosgidromet, Rosprirodnadzor, Rosrybołowstwo, Roskosmos i Rosatom, które mają wyznaczyć organy terytorialne, w tym organy dowodzenia wojskowego, oraz osoby odpowiedzialne. Regionom, podmiotom kompleksu paliwowo-energetycznego i firmom działającym w rejonach odpowiedzialności zalecono podłączenie do centrów własnych systemów informacyjnych i służb dyżurnych, a jednocześnie uchylono postanowienia nr 874 z 2014 roku i nr 1034 z 2017 roku, o pilotażowych centrach w Murmańsku i Pietropawłowsku Kamczackim oraz ich nowelizacje z 2021 i 2022 roku.
Akt przenosi model sprawdzany od 2014 roku na dwóch akwenach na wszystkie morza otaczające Rosję, w tym na Bałtyk z centrami w Kaliningradzie i Sankt Petersburgu, i czyni FSB, poprzez jej Służbę Graniczną, organem kształtującym wspólny obraz sytuacji morskiej dla kilkunastu resortów i korporacji państwowych. Zalecenie podłączenia systemów spółek energetycznych oznacza włączenie do jednego obiegu informacji o terminalach, platformach i rurociągach podmorskich, czyli infrastruktury, którą Rosja przedstawia jako zagrożoną dywersją, a w przypadku Bałtyku także jako przedmiot sporów o kontrolę jednostek tzw. floty cieni. Wymienienie Symferopola obok pozostałych miast pokazuje, że Rosja obejmuje tym systemem także wody wokół okupowanego Krymu. Jest to zmiana organizacyjna z odroczonym terminem wejścia w życie, a nie decyzja o użyciu wydzielonych sił FSB na morzu.
Rosja – ćwiczenia ochrony infrastruktury wojskowej na Bałtyku i w Arktyce
22 października służba prasowa Floty Północnej poinformowała o ćwiczeniu oddziału okrętów z grupą taktyczną floty w zakresie obrony obiektów infrastruktury wojskowej w Arktyce, w którym przeciwnik miał opanować obiekty na wyspie Ziemia Aleksandry. Dywizjon nadbrzeżnego zestawu rakietowego Bastion grupy taktycznej z archipelagu Ziemia Franciszka Józefa wykonał marsz w rejon pozycji i przeprowadził elektroniczne odpalenia rakiet do zgrupowania okrętów na odległości 350 km, a po lądowaniu reszty desantu z łodzi desantowo-szturmowych śmigłowiec Ka-29 z okrętu patrolowego Iwan Papanin przerzucił na wyspę grupę antyterrorystyczną, przy czym mobilne grupy ogniowe ćwiczyły zwalczanie dronów, a wiatr dochodził do 30 m/s. 25 października Flota Bałtycka poinformowała o ćwiczeniach pododdziałów antyterrorystycznych w jednostkach rozmieszczonych w obwodach kaliningradzkim i leningradzkim, w których scenariusz zakładał atak grup dywersyjnych na infrastrukturę wojskową, do rozpoznania i rażenia celów używano dronów, a mobilne grupy walki radioelektronicznej zakłócały kanały sterowania dronami przeciwnika.
Oba komunikaty mają wspólny motyw obrony obiektów przed małymi grupami i dronami, co wskazuje, że rosyjskie floty traktują dywersję i ataki bezzałogowe jako główne zagrożenie dla baz, a nie wyłącznie starcie z siłami morskimi przeciwnika. W Arktyce scenariusz łączy obronę wybrzeża rakietami Bastion z odbijaniem wyspy, na której znajduje się baza Arktyczna Koniczyna, co odpowiada rosyjskiej ocenie wzrostu aktywności państw NATO na Dalekiej Północy. Na Bałtyku objęcie ćwiczeniem jednostek w obwodzie leningradzkim, gdzie w ostatnich miesiącach dochodziło do ataków dronów, wskazuje na przenoszenie doświadczeń wojny na ochronę zaplecza floty. Są to cykliczne ćwiczenia taktyczne.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Zachęcamy do zapoznania się z analizą Ignacego Brylewskiego pt. „Morze Czarne – test zdolności NATO w zakresie bezpieczeństwa energetycznego”. Autor omawia zagrożenia dla żeglugi i infrastruktury energetycznej na Morzu Czarnym, ich wpływ na bezpieczeństwo dostaw surowców oraz wyzwania stojące przed NATO i Unią Europejską w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej.
Krzysztof Michalski, ekspert IWF, w wypowiedzi dla „Rzeczpospolitej” omówił znaczenie technologii dual-use dla rozwoju polskiego przemysłu obronnego. Zwrócił uwagę na potencjał krajowych firm, w tym sektora małych i średnich przedsiębiorstw, oraz znaczenie stabilnego finansowania i zamówień dla rozwoju zdolności technologicznych wykorzystywanych w obronności. Zapraszamy do lektury całego artykułu.
Bartosz Cichocki w wywiadzie dla Interii poruszył temat sporu wokół upamiętniania Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) i jego konsekwencji dla relacji polsko-ukraińskich. Członek Rady Programowej Instytutu Wschodniej Flanki i były ambasador RP w Ukrainie odniósł się również do wyzwań związanych z dalszą współpracą obu państw oraz europejskimi aspiracjami Ukrainy. Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią wywiadu.
Ppłk (rez.) Maciej Korowaj, ekspert Instytutu Wschodniej Flanki, wystąpił w programie Defence24 „Kulisy, Siły, Decyzje”, w którym omówił cele strategiczne Rosji, możliwe scenariusze rozwoju wojny w Ukrainie oraz ich konsekwencje dla bezpieczeństwa Polski i Europy. Rozmowa dostępna na kanale Defence24 w serwisie YouTube.
