Tego dnia w 2022 r. rozpoczęła się pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę, wydarzenie które trwale zmieniło środowisko bezpieczeństwa państw wschodniej flanki NATO. Po czterech latach konfliktu, ekspert Instytutu Wschodniej Flanki ppłk (rez.) Maciej Korowaj przeprowadził analityczny bilans strat po obu stronach.
Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Rumunia apeluje o nową czarnomorską misję NATO
Minister obrony Rumunii Radu Miruță zaapelował do sojuszników o podjęcie działań wzmacniających bezpieczeństwo obszaru czarnomorskiego w związku z narastającym zagrożeniem ze strony Rosji w domenie morskiej i powietrznej. Według strony rumuńskiej szczególnie pożądane jest rozmieszczenie dodatkowych systemów antydronowych, w tym radarów i efektorów rakietowych. Misja miałaby przypominać prowadzone już operacje NATO jak “Baltic Sentry” czy “Arctic Sentry”.
Działania rumuńskiego MON odzwierciedlają chęć zrównoważenia działań sojuszniczych, które w ostatnim czasie koncentrowały się na obszarze Morza Bałtyckiego i Dalekiej Północy (w związku z rosnącą wagą tego regionu dla Stanów Zjednoczonych i państw nordyckich) – nieprzypadkowo użyta przez ministra argumentacja zaznacza konieczność sprawiedliwego “podziału obowiązków” (eng. burden-sharing). Bukareszt obawia się również ataków z użyciem bezzałogowców wymierzonych w projekt Neptun Deep – obiekt służący odwiertom i pozyskiwaniu gazu w obszarze Morza Czarnego.
Lotnisko międzynarodowe w Sofii tymczasowo zamknięte dla ruchu cywilnego
Lotnisko międzynarodowe w Sofii zostało zamknięte na dwie noce (23-25 lutego br.) dla ruchu cywilnego, przypuszczalnie w związku z operacjami lotniczymi amerykańskich sił powietrznych, wspomagających koncentrację sił, które mogą zostać użyte do uderzenia na Iran. W minionym tygodniu obserwowano intensywny ruch amerykańskich samolotów wojskowych (w tym tankowców powietrznych KC-135) nad bułgarską przestrzenią powietrzną, w tym w bazie wojskowej Wrażdebna, sąsiadującej z wyżej wymienionym portem lotniczym.
Bułgaria z uwagi na swoje położenie, tradycyjnie pełni istotną rolę w amerykańskich operacjach wojskowych w regionie Bliskiego Wschodu. W minionym tygodniu użycia baz lotniczych do operacji związanych z potencjalnym uderzeniem na Iran miała odmówić między innymi Wielka Brytania. Otwarta postawa Sofii w tym zakresie potwierdza bliskie relacje bułgarsko-amerykańskie w wymiarze bezpieczeństwa.
Czechy: kontrowersje wokół wielkości budżetu obronnego na 2026 r.
Przedstawiony przez nowy gabinet Andreja Babiša projekt budżetu na nowy rok budżetowy, zakłada zmniejszenie wydatków obronnych o ok. 1 mld USD. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Obrony, wszystkie prowadzone projekty zostaną utrzymane, niemniej duża część planowanych nowych wydatków zostanie przesunięta na 2027 r. Realne zmniejszenie budżetu obronnego, spowodowane zmianą priorytetów politycznych (przesunięcie środków na projekty transportowe i socjalne) spotkało się z krytyką Prezydenta Petra Pavla, który stwierdził, że doprowadzi to do obniżenia wiarygodności państwa w oczach sojuszników.
Gabinet Babiša ogranicza zaangażowanie Pragi w regionalnej polityce bezpieczeństwa, szczególnie w odniesieniu do wsparcia wojskowego dla Ukrainy. Zmniejszenie budżetu obronnego – przedstawiane jako tymczasowe – wiąże się z chęcią wypełnienia najważniejszych obietnic wyborczych, związanych między innymi z obniżeniem kosztów życia obywateli.
Szwedzki oficer marynarki wojennej szpiegowany w Portugalii
W Portugalii młody 23-letni mężczyzna został oskarżony o szpiegostwo na rzecz Federacji Rosyjskiej. Według ustaleń śledczych mężczyzna włamał się do pokoju hotelowego i ukradł służbowy komputer oraz iPada należące do oficera szwedzkiej marynarki wojennej, aby sprzedać informacje Federacji Rosyjskiej. Próba kontaktu z ambasadą miała zakończyć się niepowodzeniem.
Całe zdarzenie miało miejsce podczas konferencji, która odbywała się w dniach 3–7 lutego 2025 r. w Szkole Bazy Morskiej w Lizbonie. Organizatorem spotkania była Marynarka Wojenna Portugalii oraz NATO, a dotyczyło ono eksperymentów w zakresie robotyzacji morskich systemów bezzałogowych (ang. Robotic Experimentation and Prototyping Using Maritime Uncrewed Systems 2025).
Zdarzenia, które miały miejsce w Portugalii, wpisują się w ogólnoeuropejski trend zwiększającej się liczby incydentów hybrydowych, wśród których istotną rolę odgrywają przypadki szpiegostwa. Z tego rodzaju aktywnością w 2025 r. mieliśmy do czynienia w kilku krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Francji, Polsce, Estonii, Norwegii i Szwecji.
Przypadek Portugalczyka (Miguel Rodrigues) wpisuje się w sygnalizowany w opublikowanym w lutym 2026 r. raporcie szwedzkiej Służby Wywiadu i Bezpieczeństwa (MUST) problem ryzyka wykradania przez wschodnie służby specjalne informacji dotyczących technologii wojskowych, szczególnie w kontekście zaangażowania i współpracy państw NATO. Sprawa nie została ostatecznie rozstrzygnięta pod względem dokładnego charakteru działalności ani skali ewentualnej kompromitacji danych. Pojawiają się jednak informacje wskazujące, że zatrzymany mężczyzna był byłym żołnierzem portugalskich sił zbrojnych, deportowanym z Ukrainy w związku z podejrzeniami o prowadzenie tam działalności szpiegowskiej.
Giennadij Anaszkin nowym szefem wojsk brzegowych Wojennej Floty SZ FR
Na mocy nieopublikowanego dekretu prezydenta Rosji generał pułkownik Giennadij Anaszkin został mianowany zastępcą głównodowodzącego Marynarki Wojennej ds. wojsk lądowych i przybrzeżnych, zastępując gen. por. Suchraba Achmiedowa. Jeśli dekert zostanie opublikowany oznacza to objęcie zwierzchnictwa nad piechotą morską, której rola systematycznie rośnie wraz z przekształcaniem brygad w dywizje. Anaszkin to oficer Wojsk Powietrznodesantowych (WDW) i wojsk ogólnowojskowych, Bohater Federacji Rosyjskiej za wojnę z Gruzją, były dowódca 8. Armii Ogólnowojskowej i Zgrupowania SZ FR „Południe”. Jego przeniesienie stanowisk frontowych do Floty Wojennej pokazuje, że Kreml woli przesuwać skompromitowanych medialnie dowódców na inne kluczowe odcinki, zamiast ich usuwać.
Mianowanie Anaszkina na „pierwszego w piechocie morskiej” to klasyczny przykład rosyjskiego „recyklingu” kadr: dowódca, którego jeszcze w 2024 r. odsunięto z grupy „Południe” po aferze z zawyżonymi meldunkami z frontu, wraca na eksponowane, ale mniej politycznie widoczne stanowisko. Z punktu widzenia operacyjnego decyzja wpisuje się w trend podporządkowywania piechoty morskiej logice wojsk ogólnowojskowych i WDW – z dowódcą z WDW, który ma doświadczenie w konfliktach ekspedycyjnych, ale nie w klasycznych operacjach morskich. To trend, który wzmacnia rolę rosyjskiej piechoty morskiej jako „elitarnej piechoty szturmowej” na kierunku ukraińskim kosztem ich specyfiki jako komponentu stricte morskiego.
FSB z uprawnieniem do wyłączania internetu
Prezydent Rosji podpisał ustawę dającą FSB prawo wydawania wiążących poleceń czasowego odcinania konkretnych osób, organizacji lub obszarów od internetu i sieci komórkowych, pod pretekstem zagrożeń terrorystycznych i „bezpieczeństwa informacyjnego”. Rozwiązanie rozszerza wcześniejsze projekty, które już przewidywały możliwość blokowania łączności przy bardzo szeroko zdefiniowanych przesłankach.
Nowe uprawnienia zamieniają FSB w faktycznego „operatora wyłącznika” komunikacji elektronicznej, pozwalając na precyzyjne, lokalne tłumienie kanałów wymiany informacji bez ogłaszania stanu wyjątkowego. To narzędzie idealne do neutralizowania liderów protestów, niezależnych mediów i struktur opozycyjnych, a także do punktowego „odcinania” regionów w sytuacjach kryzysowych
„Specjalne powołania” rezerwy w strukturach siłowych
Nowe regulacje pozwalają organizować tzw. „specjalne powołanie” dla aktywnej rezerwy – do dwóch miesięcy – nie tylko w SZ FR, ale również w Rosgwardii, FSB i innych służbach bezpieczeństwa. Uczestnicy mogą być czasowo włączeni w działania bojowe, ochronne i antyterrorystyczne bez formalnego ogłoszenia mobilizacji.
„Specjalne powołanie” to prawny wentyl, który umożliwia systemowi bezpieczeństwa zwiększanie liczebności kadr „tylnymi drzwiami”, przy minimalnym koszcie politycznym i propagandowym. Buduje to model permanentnej, rozproszonej mobilizacji, w którym granica między służbą wojskową, rezerwą a „czasowym wezwaniem” staje się płynna
FSB jako główny regulator przestrzeni informacyjnej
Nowe przepisy komunikacyjne przyznają FSB centralną rolę w zarządzaniu ruchem danych – służba może inicjować blokady i odcięcia łączności, powołując się ogólnie na bezpieczeństwo państwa, bez obowiązku szczegółowego uzasadnienia. Jest to kolejny etap rozszerzania prerogatyw FSB, obok wcześniejszych instrumentów takich jak „ostrzeżenia prewencyjne” i rozszerzone uprawnienia operacyjne.
Połączenie funkcji kontrwywiadowczych i regulacyjnych w rękach FSB tworzy swoisty „superorgan” nadzorujący zarówno ludzi, jak i infrastrukturę cyfrową. W praktyce oznacza to dalsze odchodzenie od klasycznego modelu państwa prawa w stronę systemu, w którym kluczowe decyzje ograniczające prawa obywatelskie są podejmowane przez służby specjalne, a nie przez sądy czy cywilnych regulatorów.
Nowe zasady dostępu do stref przygranicznych RB i pobierania odcisków palców
Przyjęte zmiany legislacyjne „ułatwiające” dostęp Białorusinów do strefy przygranicznej przewidują jednocześnie, że od 1 kwietnia 2026 r. służby graniczne będą mogły pobierać odciski palców określonym kategoriom osób – m.in. mieszkańcom strefy, osobom często przekraczającym granicę, a także części obywateli przebywających za granicą. Część przepisów ma być wdrażana etapowo do 2027 roku.
Pod pozorem „ułatwiania dostępu” reżim rozbudowuje bazę biometryczną społeczeństwa i wzmacnia kontrolę nad ruchem w rejonach granicznych. To ważne także w kontekście presji migracyjnej i działań hybrydowych – najprawdopodobniej władze w Mińsku chcą mieć pełniejszą ewidencję osób potencjalnie zaangażowanych w przerzut imigrantów, ale też instrument nacisku wobec własnych obywateli za granicą.
Decyzje Łukaszenki o zabezpieczeniu granic i przestrzeni powietrznej w 2026 r.
Łukaszenka zatwierdził na 2026 r. zestaw decyzji dotyczących bezpieczeństwa granicy państwowej i przestrzeni powietrznej, przygotowany przez służby graniczne i struktury odpowiedzialne za Obronę Przeciwlotniczą (OPL). Podkreślił, że coroczne zatwierdzanie takich dokumentów na najwyższym szczeblu jest „utrwaloną tradycją”, a obecnie zagrożenia na kierunkach granicznych są „bardziej aktualne niż kiedykolwiek”.
Chodzi o polityczne „przyklepanie” dalszej militaryzacji granic z UE (PL, LT, LV) i wzmocnienia nadzoru nad przestrzenią powietrzną pod kątem dronów, lotnictwa i rozpoznania. Narracja o wyjątkowej wadze zagrożeń ma legitymizować utrzymywanie podwyższonej gotowości służb granicznych oraz długotrwałą obecność wojsk i systemów OPL w rejonach przyfrontowych wobec NATO a także możliwości zestrzeliwania obiektów powietrznych nieautoryzowane wkraczającą przestrzeń powietrzną RB.
Plan ćwiczeń ODKB na 2026 r. z udziałem Białorusi
Szef sztabu ODKB poinformował, że plan na 2026 r. obejmuje 60 przedsięwzięć, w tym 8 ćwiczeń dowódczo‑sztabowych i specjalistycznych, z czego na terytorium Białorusi mają się odbyć m.in. ćwiczenie „Nieruszimoye Bratstwo‑2026” z siłami pokojowymi oraz specjalistyczne ćwiczenie „Barier‑2026” z udziałem wspólnej formacji obrony przed bronią ABC i zabezpieczenia medycznego.
Zaplanowane na Białorusi ćwiczenia ODKB wzmacniają obraz kraju jako stałej platformy dla rosyjskiej obecności wojskowej i demonstracji gotowości bloku wobec NATO. Scenariusze „pokojowe” i CBRN dają elastyczny parasol do ćwiczenia szerokiego wachlarza działań – od realnej współpracy wojskowej z FR po legitymizację obecności rosyjskich specjalistów od broni masowego rażenia i medycyny pola walki
Kontynuacja sprawdzianu 19. Brygady Zmechanizowanej z użyciem rezerwistów
W ostatnich tygodniach trwał sprawdzian gotowości 19. Brygady Zmechanizowanej (jw.71327, miejscowość Zaslonowo, obwód Witebski) – z użyciem rezerwistów, sprzętu zdjętego ze składów, marszów, strzelań dziennych i nocnych, ćwiczeń w terenie leśno‑bagiennym oraz elementów przeciwdziałania dronom. Finałem ma być kompleksowe ćwiczenie z użyciem nowych form prowadzenia działań obronnych i zaczepnych, z szerokim wykorzystaniem BSP i WRE.
To sygnał, że białoruskie SZ próbują systemowo włączać rezerwę i sprzęt magazynowy w „nową normalność” szkoleniową, z naciskiem na drony i środki walki elektronicznej. Z perspektywy regionu ważne jest, że ćwiczenia tego typu odbywają się w warunkach maksymalnie zbliżonych do potencjalnych działań w terenie przygranicznym (las, bagna), co podnosi realną użyteczność brygady w scenariuszach przeciwko sąsiadom z NATO.
Rozbudowa nowego poligonu na Łotwie
Łotwa zakończyła pierwszy etap modernizacji i rozbudowy poligonu wojskowego „Sēlija”, uznawanego za jeden z kluczowych obiektów infrastruktury obronnej państwa. Do jego rozwoju, przyczyniły się decyzje szczytu NATO w Madrycie w 2022 r. oraz rosyjska inwazja na Ukrainę. Koncepcja rozwoju poligonu zakłada realizację dwóch etapów. W ramach pierwszego prowadzonego od 2022 r., Łotewskie Siły Zbrojne przejęły ponad 15 tys. hektarów terenu oraz zbudowano nową infrastrukturę, w tym trzy strzelnice, magazyn amunicji, wieżę kontrolną oraz strefę przeznaczoną do neutralizacji niewybuchów. Drugi etap rozwoju zaplanowano na lata 2026-2029.
Proces rozbudowy infrastruktury szkoleniowej przyspieszył w wielu państwach wschodniej flanki NATO. Podobne działania rozpoczęto na Litwie – w Kopciowie (lit. Kapčiamiestis), w rejonie styku granic Polski, Litwy i Białorusi, oraz w Rudnikach (lit. Rūdninkai). W Estonii powiększono poligon szkoleniowy w rejonie Nursipalu, natomiast Finlandia – bezpośrednio po przystąpieniu do NATO – rozpoczęła dostosowywanie swoich ośrodków szkoleniowych do ćwiczeń wielonarodowych oraz strzelań artyleryjskich dalekiego zasięgu.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Instytut Wschodniej opublikował raport pt. „Współczesna wojna minowa. Doświadczenia ukraińskie oraz wyzwania dla Polski i regionu po wyjściu z Traktatu Ottawskiego”. Publikacja, przygotowana przez zespół ekspertów, opisuje wygląd współczesnej wojny minowej, analizuje doświadczenia wojny na Ukrainie oraz przedstawia pakiet rekomendacji w wymiarze wojskowym, technologicznym i przemysłowym.
Brytyjski dziennik “The Guardian” opublikował reportaż „A war foretold: how the CIA and MI6 got hold of Putin’s Ukraine plans and why nobody believed them”, poświęcony działaniom zachodnich służb wywiadowczych i rządów przed pełnoskalową rosyjską agresją na Ukrainę. Wśród rozmówców znalazł się członek Rady Programowej Instytutu Wschodniej Flanki Bartosz Cichocki, ambasador RP na Ukrainie w latach 2019–2023. Zachęcamy do lektury całego tekstu na stronie „The Guardian”.
Portal Defence24 opublikował artykuł autorstwa przewodniczącego Rady Programowej IWF Michała Dworczyka, dotyczący możliwości uzyskania częściowego zwrotu z inwestycji w polską obronność, poprzez aktywną politykę wobec krajowego przemysłu obronnego. Zachęcamy do lektury całego artykułu pt. „Polski przemysł obronny: jak „odzyskać” wielkie wydatki na armię?” na łamach portalu Defence24.
18 lutego 2026 r w Belwederze odbyła się konferencja zorganizowana przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, poświęcona modelowi służby wojskowej w Polsce, z udziałem przedstawicieli Sił Zbrojnych RP, klasy politycznej i społeczności eksperckiej. W trakcie wydarzenia Instytut Wschodniej Flanki zaprezentował koncepcję Powszechnej Służby Państwowej jako metody odbudowy rezerw osobowych na rzecz bezpieczeństwa państwa. Zachęcamy do zapoznania się z raportem pt. „Powszechna Służba Państwowa. Program budowy rezerw osobowych na rzecz bezpieczeństwa RP”.
Przewodniczący Rady Programowej IWF Michał Dworczyk opublikował na łamach portalu Defence24 artykuł pt. „Koniec „Szpeju” i „Tytana”. Czas na standard wyposażenia żołnierza”, w którym zaproponował zmianę podejścia do kwestii wyposażenia osobistego żołnierza z wyspowych zakupów, na ustawowo gwarantowany „standard” wysokiej jakości.
