Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Komisja Europejska zaakceptowała wnioski Rumunii i Bułgarii do programu SAFE
Wnioski Rumunii i Bułgarii do programu SAFE – o wartości odpowiednio 16,7 mld EUR i 3,3 mld EUR – zostały zaakceptowane przez Komisję Europejską. Wypłata pierwszych transz gotówki pozyskanej w ramach niskooprocentowanych pożyczek jest przewidziana na marzec 2026 r. Fundusze po stronie rumuńskiej zostaną w 75% spożytkowane na pozyskanie nowego uzbrojenia, zaś w 25% na wsparcie inwestycji infrastrukturalnych “podwójnego zastosowania”, w tym autostrad.
Oba państwa zabiegały o stosunkowo szybkie procedowanie wniosków o pożyczki w ramach SAFE, z uwagi na duże ograniczenia budżetowe względem potrzeb modernizacyjnych sił zbrojnych i infrastruktury. W związku z powyższym, szybka akceptacja przez Komisję jest traktowana jako sukces, który może przyspieszyć decyzje zakupowe podejmowane przez Bukareszt i Sofię.
Ukraiński parlament zatwierdził nominację dla nowego ministra obrony
Rada Najwyższa zatwierdziła nominację Mychajło Fedorowa, byłego ministra cyfryzacji, na nowego ministra obrony Ukrainy. Od początku rosyjskiej inwazji na Ukrainę, resort cyfryzacji kierowany przez Fedorowa był głęboko zaangażowany w operację obronną, czego odzwierciedleniem była szczególnie wysoka aktywność w zakresie systemów bezzałogowych (np. utworzenie klastra “Brave 1”) czy szerokiego wdrażania systemów zarządzania polem walki. Dotychczasowy minister obrony i b. premier Denys Szmyhal objął funkcję wicepremiera i ministra energii.
34-letni Fedorow jest najmłodszym ministrem obrony w historii Ukrainy i przejmuje resort w momencie szczególnie istotnym, przy coraz większych ograniczeniach budżetowych i kadrowych w ramach systemu obronnego państwa oraz zwiększonej presji międzynarodowej w zakresie zakończenia konfliktu. Fedorow uchodzi za jednego z najbardziej efektywnych ukraińskich urzędników i zapowiada kontynuację szerokiego wdrażania systemów bezzałogowych czy automatyzacji pola walki. Jednocześnie, stoi przed nim szereg wyzwań, związanych z utrzymaniem ciągłości operacji na linii frontu, utrzymywania rezerw kadrowych czy pozyskiwaniem cały czas niezbędnego wsparcia zagranicznego. Nowy minister zapowiedział w związku z powyższym pilny “głęboki audyt” działań poprzedników w resorcie.
Prezydent Czech rozmawiał w Kijowie o przekazaniu samolotów taktycznych
Prezydent Czech Petr Pavel udał się 17 stycznia br. z wizytą do Kijowa. Podczas spotkania z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim doszło do rozmów między innymi na temat potencjalnego przekazania stronie ukraińskiej samolotów treningowych L-159. Miałyby one być dodatkowo wyposażone w stosunkowo tanie pociski rakietowe i działka, zapewniające skuteczność w zwalczaniu bezzałogowców. Samoloty tego typu były używane w przeszłości przez irackie siły powietrzne podczas operacji przeciw Państwu Islamskiemu. Podczas spotkania, Pavel zaoferował również możliwości dostaw radarów wczesnego ostrzegania.
Wizyta czeskiej głowy państwa, byłego oficera, znanego ze zdecydowanego wsparcia dla Kijowa w trwającym konflikcie, kontrastuje z linią przyjętą przez nowy czeski gabinet, który chce zmniejszyć polityczne zaangażowanie Pragi w pomoc dla strony ukraińskiej. Jednocześnie, z uwagi na korzyści osiągane przez czeski przemysł zbrojeniowy poprzez dostawy i usługi dla Sił Zbrojnych Ukrainy, rozmowy Pavel-Zełenski można ocenić jako próbę balansowania przez Czechy w wymiarze dalszego wsparcia dla Kijowa.
[Aktualizacja, 21.01.2026: Czeski rząd zdementował możliwość przekazania samolotów stronie ukraińskiej, stwierdzając, że ich resurs pozwala na dalszą służbę w czeskich siłach powietrznych.]
Działania wywiadowcze GRU na terytorium Łotwy
Łotewska prokuratura podjęła decyzję o postawieniu zarzutów wobec 39-letniego mężczyzny zatrzymanego w październiku ubiegłego roku w związku z podejrzeniami o współpracę z rosyjskim wywiadem wojskowym (GRU). Oskarżony, menedżer z branży budowlanej, wykorzystywał swoją pozycję zawodową do gromadzenia informacji dotyczących łotewskich obiektów wojskowych i ich modernizacji, systemu ochrony, składu personalnego kontyngentów NATO oraz rodzajów wykorzystywanego uzbrojenia. Dodatkowe informacje wskazują również na prowadzenie rozpoznania wywiadowczego dotyczącego cywilnej infrastruktury lotniczej; w tym przypadku działania dotyczyły portu lotniczego Spilve, położonego kilka kilometrów od Rygi.
Sprawę mężczyzny współpracującego z rosyjskim wywiadem wojskowym wykryła Łotewska Służba Wywiadu Wojskowego i Bezpieczeństwa (MIDD, łot. Militārais izlūkdienests un drošība). Jest to formacja wyspecjalizowana w działaniach wywiadowczych na rzecz Łotewskich Sił Zbrojnych, pełniąca również funkcje kontrwywiadowcze. W sytuacji tak złożonego charakteru działalności szpiegowskiej, obejmującej zarówno obiekty wojskowe, jak i cywilne, prowadzona jest ścisła współpraca między MIDD a Łotewską Służbą Bezpieczeństwa Wewnętrznego (VDD, łot. Valsts drošības dienests). Warto zwrócić uwagę, że na początku 2025 r. VDD wykryła również inny przypadek rozpoznawania infrastruktury krytycznej przy użyciu urządzeń technicznych, takich jak fotopułapki czy kamery, bez jednoznacznego powiązania z jakąkolwiek zidentyfikowaną służbą specjalną. W tym przypadku zatrzymanymi osobami byli obywatele Estonii i Ukrainy. Sam fakt prowadzenia rozpoznania infrastruktury krytycznej, a także wojskowej, stał się już zauważalnym trendem w krajach europejskich. Poważne incydenty tego rodzaju miały miejsce przede wszystkim w Polsce, Estonii, na Litwie oraz w Niemczech.
Nowy poligon wojskowy na Litwie przy granicy z Polską i Białorusią
Na Litwie, w miejscowości Kopciowo (lit. Kapčiamiestis), niedaleko granicy z Polską i Białorusią, powstanie nowy poligon wojskowy. Siły Zbrojne Litwy oceniają tę lokalizację jako najlepszą z punktu widzenia militarnego. Według wojskowych, miejsce ulokowane jest w rejonie tzw. „przesmyku suwalskiego”, w okolicy granicy polsko‑białoruskiej.
Poligon zaprojektowano jako obiekt do ćwiczeń dla jednostki o wielkości brygady, czyli około 4 tysięcy żołnierzy. Teren ma być podzielony na dwie strefy. Pierwsza z nich, położona w części zachodniej, bliżej granicy z Polską, przeznaczona jest do szkoleń strzeleckich i bojowych. Druga strefa obejmuje obszar do działań manewrowych i taktycznych. Litwa zamierza zainwestować w tę infrastrukturę około 100 mln euro. Stosunkowo niedaleko znajduje się wciąż rozbudowywany i intensywnie użytkowany poligon białoruski w miejscowości Hoża (biał. Гожа).
Szwecja inwestuje w rozwój obrony przeciwlotniczej skuteczniej chroniącej swoje terytorium
Szwecja planuje przeznaczyć przeszło 15 mln koron szwedzkich (ok. 1,3 mln euro) na budowę nowych rozwiązań w zakresie obrony przeciwlotniczej. Ważnym kryterium realizowanej strategii jest ochrona nie tylko obiektów wojskowych, lecz również ludności cywilnej oraz szwedzkiej infrastruktury krytycznej (IK), takiej jak mosty. System ma obejmować wiele mobilnych jednostek, rozmieszczonych na całym terytorium kraju w zależności od charakteru zagrożeń.
Zmiany w dotychczasowej szwedzkiej strategii wynikają z ciągłych obserwacji działań wojennych na Ukrainie oraz zmieniających się warunków prowadzenia walki z atakami rakietowymi, bezzałogowymi systemami powietrznymi i innymi zagrożeniami powietrznymi.Decyzje te świadczą o przeprowadzonych analizach potencjału szwedzkiej armii i zdefiniowaniu istniejących luk w zdolnościach obrony ludności cywilnej i obiektów IK. Doświadczenia z konfliktu rosyjsko-ukraińskiego wyraźnie pokazują, że zapewnienie dostępu do energii elektrycznej i wody staje się bardzo istotnym czynnikiem przetrwania oraz utrzymania poparcia społeczeństwa w przypadku przedłużającej się wojny.
Modernizacja rosyjskich sił nuklearnych strategicznych
Rosja przygotowuje na 2026 r. testy nowej generacji międzykontynentalnych rakiet balistycznych na paliwo stałe, które mają zastąpić starzejące się Topol-M rozmieszczone w silosach w Tatiszczewie i na mobilnych wyrzutniach w Teykowie. Nowe systemy, prawdopodobnie powiązane z programem „Kedr”, mają występować w wersjach silosowej i mobilnej oraz przenosić kierowane głowice hipersoniczne „drugiej generacji”, odmienne od dotychczasowego „Awangardu”, co wskazuje na rozwój nowej klasy środków rażenia strategicznego. Wpisuje się to w Program Uzbrojenia Państwowego 2027–2036, który priorytetowo traktuje strategiczne siły jądrowe, obronę przeciwrakietową, WRE i systemy bezzałogowe, stanowiąc odpowiedź na degradację potencjału konwencjonalnego i przygotowanie na potencjalny konflikt z NATO w Europie.
Nowy ICBM z głowicami hipersonicznymi drugiej generacji przesuwa środek ciężkości rosyjskiego odstraszania jeszcze mocniej w stronę „eskalacyjnej dominacji” – zdolności zadawania trudnego do przechwycenia, szybko reagującego uderzenia na cele w Europie i USA. Dla NATO oznacza to konieczność przyspieszenia modernizacji systemów wczesnego ostrzegania, obrony przeciwrakietowej i twardości infrastruktury dowodzenia, bo rosyjska triada jądrowa staje się relatywnie silniejsza wobec degradowanego komponentu konwencjonalnego, co obniża próg myślenia w Moskwie o selektywnym, „sygnalizacyjnym” użyciu broni nuklearnej w kryzysie europejskim.
Rosyjska sztuczna inteligencja i autonomizacja systemów bojowych
Program Uzbrojenia Państwowego 2027–2036 nadaje priorytet integracji AI w strategicznych siłach jądrowych, systemach bezzałogowych, walce elektronicznej, systemach dowodzenia i wybranych platformach uzbrojenia. Powstanie „kwatery głównej AI”, ogłoszone przez Putina w listopadzie 2025 r., ma przyspieszyć rozwój, choć Rosja pozostaje technologicznie zapóźniona wobec Zachodu, m.in. w produkcji nowoczesnych chipów. Rosja kompensuje braki przez szary import sprzętu i integrację AI w konkretnych systemach – od dronów z automatycznym namierzaniem celów, przez Su 57 z „wirtualnym drugim pilotem” i zmodernizowane systemy Tor M2U, po potencjalnie autonomiczne środki dostawy nuklearnej, takie jak Poseidon.
Rosyjska strategia AI ma wyraźnie asymetryczny charakter: technicznie zapóźniona, ale nastawiona na szybkie wdrażanie ryzykownych zastosowań wojskowych, w tym w domenie nuklearnej. Integracja AI w strategicznych systemach rażenia i autonomicznych nośnikach – przy jednoczesnym uzależnieniu od przemytu zachodnich komponentów i ubytku kadr – zwiększa ryzyko błędów, eskalacji niezamierzonej i częściowej utraty kontroli nad cyklem decyzyjnym użycia siły. Dla NATO oznacza to konieczność traktowania rosyjskich eksperymentów z AI jako czynnika destabilizującego, szczególnie w obszarze wczesnego ostrzegania i dowodzenia nuklearnego.
Zmiany kadrowe na szczeblu operacyjnym w armii rosyjskiej
Tydzień przyniósł serię zwolnień rosyjskich dowódców operacyjnych, prezentowanych formalnie jako rotacja kadr, ale faktycznie powiązanych z nieudanymi ofensywami i wysokimi stratami. Gen. mjr Suchrab Achmedow, znany jako „dowódca młyna do mięsa”, ponownie stracił stanowisko – tym razem jako zastępca dowódcy Sił Przybrzeżnych i Naziemnych MW FR – po nieudanych atakach pod Dobropillią, gdzie trzy brygady piechoty morskiej poniosły ciężkie straty. Zwolnienia płk. Ruslana Nazarenki (19. Dywizja Zmotoryzowana), Roberta Zykowa (429. Dywizja) w rejonie Orichowa i Huliaipola oraz gen. mjr Ołeksandra Niłowa z 90. Dywizji Pancernej „za niewykonanie zadania” domykają obraz kryzysu na poziomie dowodzenia.
Seria dymisji pokazuje, że Kreml próbuje przykryć systemowy problem doktrynalny – uzależnienie od taktyki „ludzkich fal” i frontalnych szturmów – poprzez wskazywanie kolejnych kozłów ofiarnych wśród dowódców. Zastępowanie jednych oficerów innymi w ramach tego samego schematu operacyjnego nie usuwa przyczyny strat, lecz pogłębia kulturę strachu i konformizmu w korpusie oficerskim, zniechęcając do inicjatywy taktycznej i krytycznej oceny rozkazów, co w dłuższej perspektywie degraduje jakość rosyjskiego dowodzenia na poziomie operacyjno-taktycznym.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Amb. Bartosz Cichocki, członek Rady Programowej IWF udzielił wywiadu red. Dariuszowi Rosiakowi w podcaście „Raport o stanie świata”. Rozmowa dotyczyła niedawnych przetasowań kadrowych w ukraińskim rządzie i strukturach bezpieczeństwa. Zachęcamy do wysłuchania całej rozmowy na stronie podcastu „Raport o stanie świata”.
- Ekspert IWF płk (rez.) Łukasz Paczesny uczestniczył w Forum “Kierunek Polska”, podczas którego rozmawiał o budowaniu odporności państwa polskiego na zagrożenia hybrydowe. Z głównymi tezami rozmowy można zapoznać na stronie IWF : https://wschodniaflanka.pl/iwf-podczas-forum-kierunek-polska/ Zachęcamy także do zapoznania się z pełną dyskusją na portalu Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=rBjfm4tSM-A.
