Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Rheinmetall przejmie rumuńską stocznię?
Rumuńska stocznia Mangalia przechodzi proces restrukturyzacji, który zakłada sprzedaż większościowego pakietu udziałów nowemu inwestorowi. Jedna z największych spółek stoczniowych w państwie, posiada zdolności budowy średniej wielkości jednostek nawodnych czy struktur offshore. Obecnie jest kontrolowana w 51% przez rumuński skarb państwa i w 49% przez niderlandzką grupę Damen. Zainteresowanie przejęciem wyraziła niemiecka grupa Rheinmetall, która systematycznie zwiększa swoją aktywność w obszarze systemów morskich.
Rheinmetall prowadzi aktywną ekspansję w regionie, ze szczególnym uwzględnieniem Rumunii, gdzie planowana jest między innymi budowa fabryki amunicji wielkokalibrowej, zaś utworzono już zakład remontowy, działający na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy. Niemiecka spółka aktywnie zabiega o wygranie trwającego postępowania na nowe bojowe wozy piechoty, które mogłoby się w tym przypadku wiązać z dofinansowaniem z unijnego programu SAFE. Potencjalna wygrana w intratnym postępowaniu mogłaby być powiązana z innymi inwestycjami w Rumunii, np. w stocznię Mangalia.
Amerykański ambasador w Pradze krytycznie o czeskim budżecie obronnym
Ambasador Stanów Zjednoczonych w Czechach Nicholas Merrick skrytykował plany budżetowe rządu na przyszły rok, wskazując, że przewidywane wydatki obronne na poziomie 1,8% PKB są wyjątkowo niskie na tle innych sojuszników. Dyplomata wyraził opinię podczas publicznego przemówienia na lokalnej konferencji dotyczącej problematyki bezpieczeństwa. Niewielka obniżka budżetu obronnego stanowi istotny element polityki gabinetu Andreja Babisa, który akcentuje przesunięcie środków na cele socjalne i realizację obietnic przedwyborczych.
Otwarte wyrażenie zdania przez amerykańskiego ambasadora wpisuje się w bieżącą linię amerykańskiej administracji, wymagającą od europejskich sojuszników większego wkładu w kolektywne bezpieczeństwo. Ambasador Merrick został nominowany już po zwycięstwie w wyborach przez Donalda Trumpa, co podkreśla wagę polityczną jego krytyki. Jest ona niekomfortowa dla premiera Babisa, który stara się podkreślać swoje dobre relacje z amerykańskim prezydentem.
Porozumienie między spółkami ZVS i Eurenco
Słowacka ZVS i francuska Eurenco zawarły 4 marca br. porozumienie w sprawie utworzenia spółki joint venture, która zajmie się produkcją modularnych ładunków miotających – kluczowego elementu wielkokalibrowej amunicji artyleryjskiej. ZVS to spółka będąca własnością słowackiego skarbu państwa i czeskiej grupy CSG, która niedawno zadebiutowała na parkiecie w Amsterdamie z wyceną na poziomie 33 mld EUR. Porozumienie przewiduje budowę nowego zakładu produkcyjnego w słowackiej miejscowości Strážske i uruchomienie produkcji w 2028 r.
Słowacja stanowi coraz ważniejszy element regionalnego łańcucha dostaw wielkokalibrowej amunicji artyleryjskiej i jej komponentów, zaś odbiorcą wymienionych produktów są między innymi Siły Zbrojne RP. Utworzenie nowej spółki i zakładu produkcyjnego dodatkowo wzmocni jej pozycję, podobnie jak francuskiego Eurenco, które w perspektywie najbliższych lat zwiększy swoje inwestycje również w Polsce.
Obywatelka Estonii zatrzymana w związku z podejrzeniami o terroryzm i szpiegostwo
27-letnia obywatelka Estonii i 28-letni obywatel Azerbejdżanu zostali zatrzymani na lotnisku w Larnace tuż przed planowanym wylotem z Cypru. W związku z ostrzeżeniem przekazanym władzom cypryjskim przez sojusznicze służby wywiadowcze, dotyczącym potencjalnie niebezpiecznych planów tej pary, ich kilkudniowa aktywność była monitorowana. Oboje są podejrzewani o działalność szpiegowską i terrorystyczną w związku z prowadzeniem rozpoznania miejsc istotnych z punktu widzenia obronności. Estonka i Azer fotografowali obiekty w Pafos, Limassol oraz w Larnace. Według ustaleń śledczych mężczyzna miał być powiązany z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej Iranu i wielokrotnie podróżować do tego kraju. Obywatelka Estonii – jako jego partnerka – miała współpracować z nim i pomagać w realizacji powierzonych zadań o charakterze rozpoznawczo-wywiadowczym.
Na obecnym etapie sprawy niewiele wiadomo o tożsamości zarówno obywatelki Estonii, jak i obywatela Azerbejdżanu. Publicznie nie ujawniono ani ich danych personalnych, ani informacji dotyczących wcześniejszego miejsca pracy, pochodzenia czy miejsca urodzenia. Po ujawnieniu działań podjętych przez stronę cypryjską trwają intensywne konsultacje dyplomatyczne oraz czynności wyjaśniające. Sprawa ta jest również łączona z wcześniej zatrzymanym 44-letnim obywatelem Azerbejdżanu, który prowadził rozpoznanie istotnych obiektów wojskowych, w tym bazy lotniczej w Pafos na Cyprze. Jest to ta sama baza, która miała znajdować się wśród obiektów objętych działaniami rozpoznawczymi prowadzonymi przez zatrzymanych – obywatelkę Estonii i obywatela Azerbejdżanu.
Rosja rozszerza kontrolę nad inwestycjami zagranicznymi w sektorze strategicznym
8 marca 2026 r. wszedł w życie Federalne Prawo nr 51‑FZ, który wprowadza zmiany w zasadach inwestycji zagranicznych w spółki posiadające strategiczne znaczenie dla obrony i bezpieczeństwa państwa. Nowelizacja rozszerza katalog podmiotów objętych obowiązkiem uzyskania zgody władz bezpieczeństwa (w tym FSB i Ministerstwa Obrony) na nabycie lub zbycie udziałów, a także wzmacnia kontrolne kompetencje instytucji „siłowych” wobec kapitału zagranicznego.
Zmiana stanowi kolejny etap podporządkowania sfery gospodarczej strukturze bezpieczeństwa państwowego. Ustawa wpisuje się w trend koncentracji własności i decyzji inwestycyjnych pod kontrolą elit „siłowych”, ograniczając wpływy kapitału zewnętrznego w sektorach kluczowych dla stabilności systemu. W perspektywie średnioterminowej może to utrudnić napływ inwestycji zagranicznych nawet w obszarach formalnie cywilnych, pogłębiając proces autarkizacji rosyjskiej gospodarki.
Ogólnorosyjskie ćwiczenia MSN przed sezonem powodziowym i pożarowym – ponadstandardowe ćwiczenia OC
W dniach 11–12 marca odbędą się ogólnorosyjskie dowódczo‑sztabowe ćwiczenia Obrony Cywilnej (OC) pod kierownictwem Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych (MSN). Ich celem jest sprawdzenie gotowości struktur Jednolitego Państwowego Systemu Zapobiegania i Likwidacji Sytuacji Nadzwyczajnych do działań związanych z przepuszczaniem wód powodziowych oraz przygotowaniem do nadchodzącego sezonu pożarowego. W ćwiczeniach uczestniczą wszystkie poziomy systemu – od resortowych po regionalne i gminne. Na poziomie regionalnym działania zapowiadane są jako „Duże Ćwiczenia” organizowane pod egidą MSN. Przykładowo, w obwodzie orenburskim 11–12 marca struktury MSN mają przećwiczyć ochronę zabudowy mieszkalnej i infrastruktury gospodarczej przed skutkami powodzi i pożarów, ze szczególnym naciskiem na koordynację oraz „zgranie” wszystkich służb ratowniczych i administracyjnych.
Ćwiczenia MSN mają charakter planowy (sezonowy), jednak realizowane są w bardzo poszerzonej formule w stosunku do poprzednich edycji sezonowych ćwiczeń. Znamienne jest że obecne ćwiczenia obejmują pełną strukturę zarządzania kryzysowego, co bardzo rzadko się zdarza w standardowej rocznej aktywności rosyjskiego MSN i OC. Skala przedsięwzięcia wskazuje na testowanie rzeczywistych zdolności operacyjnych MSN w sytuacjach kryzysowych, a równocześnie na utrzymanie wysokiego poziomu gotowości Obrony Cywilnej w ramach systemu bezpieczeństwa narodowego. Zazwyczaj tak szeroki zakres ćwiczeń jest organizowany przez MSN w październiku każdego roku.
Przyspieszenie budowy zakładu montażu czołgów Leopard pod Kownem
Rząd litewski w dniu 4 marca 2026 r. podjął decyzję o zastosowaniu specjalnej procedury związanej z procesami inwestycyjnymi dotyczącymi budowy zakładu montażu czołgów Leopard 2A8 w Kowieńskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej (lit. Kauno laisvoji ekonominė zona) Nadanie takiego statusu ma za cel zdynamizowanie procedury administracyjnej, w szczególności w zakresie wydawania decyzji budowlanych oraz uzyskiwania pozwoleń niezbędnych do realizacji inwestycji. Projekt budowy tej infrastruktury został włączony na listę strategicznych projektów inwestycyjnych Litwy, co podkreśla jego znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego.
Łączna wartość inwestycji realizowanej przez spółkę Lithuania Defense Services (LDS) szacowana jest na około 50 mln euro. Czołgi Leopard 2A8 zostały zakontraktowane jeszcze w grudniu 2024 r., a ich głównym producentem i dostawcą jest firma KNDS Deutschland. Aktualnie głównym udziałowcem spółki LDS poza KNDS jest Rheinmetall. W 2026 planowane jest zwiększenie do około 25 % udziałów przez litewski koncern energetyczny EPSO‑G Invest.
Utworzenie zakładu pod Kownem ma służyć lokalnemu montażowi części zamówionego sprzętu, a także zapewnić długoterminowe utrzymanie techniczne i gotowość bojową Leopardów. Umowa przewiduje dostawę wszystkich pojazdów do końca 2030 r. Warto zwrócić uwagę na konsekwentną strategię rządu litewskiego, ukierunkowaną zarówno na wzmacnianie relacji gospodarczych, jak i obronnych z Niemcami. Szczególnie istotną inicjatywą z punktu widzenia Sił Zbrojnych Litwy jest wsparcie tworzenia 45 Brygady Pancernej (niem. Panzerbrigade 45 „Litauen”), która ma być wyposażona m.in. w czołgi Leopard.
Wyciek danych z państwowych zasobów IT w Finlandii
Na początku marca 2026 r. ujawniono o poważnym naruszeniu w styczniu br. bezpieczeństwa systemów IT w fińskim państwowym centrum ICT Valtori, gdzie niezidentyfikowani do tej pory atakujący wykorzystali luki w systemie bezpieczeństwa w zakresie zarządzania urządzeniami mobilnymi. Uzyskano dostęp do danych kontaktowych (dane personalne, numery telefonów, dane identyfikacyjne urządzeń) nawet około 50.000 pracowników administracji, w tym resortu obrony. Niejawne systemy wojskowe pozostały bezpieczne, jednak wyciek danych obejmuje dane identyfikujące osoby związane z logistyką i zamówieniami obronnymi.
Wyciek, choć nie objął zabezpieczonych i odseparowanych systemów sił zbrojnych (fin. Puolustusvoimat), mógł stworzyć realne ryzyko dla obronności Finlandii poprzez ekspozycję kontaktów cywilnych pracowników wojska. Incydent wpisuje się w szerszą operację ataków na instytucje rządowe w Europie, co w kontekście napięć z Rosją budzi uzasadnione obawy przed przygotowaniem gruntu do kolejnych operacji hybrydowych.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
W najnowszym odcinku podcastu „Magazyn” dyrektor IWF, Piotr Woyke, zaprezentował raport pt. „Wojna dronowa. Kompendium Instytutu Wschodniej Flanki” oraz omówił historię wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych w działaniach bojowych, charakterystykę wybranych typów dronów oraz perspektywy rozwoju polskich przedsiębiorstw specjalizujących się w tej technologii. Zachęcamy do wysłuchania całego odcinka.
Czy Polska jest przygotowana do konfrontacji w domenie informacyjnej? Zachęcamy do lektury nowej analizy eksperta IWF, płk. (rez.) Łukasza Paczesnego, pt. “Oddziały operacji informacyjnych rosyjskiego wywiadu wojskowego GRU”.
Instytut Wschodniej Flanki objął patronatem najnowszą książkę Bartłomieja Wypartowicza i Wojciecha Kozioła pt. „Wojna, której nie chcemy. Ale czy jesteśmy na nią gotowi?”. To ważny głos w debacie o bezpieczeństwie Polski i odporności państwa na współczesne zagrożenia. Zachęcamy do zamawiania książki w przedsprzedaży na stronie wydawnictwa Prześwity.
