Autor: Grzegorz Matyasik
Wstęp
Nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw z 29 maja 2026 r. wprowadza do polskiego porządku prawnego mechanizm, który ma w założeniu umożliwić operatorom infrastruktury krytycznej budowanie realnej zdolności C-UAS (eng. counter unmanned aerial systems) z udziałem specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych (SUFO). Zmiana nie ogranicza się do samego wskazania środków antydronowych jako środków przymusu bezpośredniego. Dodaje również procedurę pozwalającą operatorowi IK dopuścić użycie urządzeń uniemożliwiających telekomunikację na określonym obszarze, po uprzednim przekazaniu danych technicznych właściwym organom.
Analiza wskazuje jednak dwa zasadnicze problemy. Po pierwsze, praktyczny proces użycia aktywnego efektora jest złożony i wymaga współdziałania operatora IK iSUFO, co wydłuża czas reakcji . Po drugie, rozwiązanie ma charakter sektorowy: wzmacnia pozycję operatorów IK, ale nie tworzy analogicznego mechanizmu dla wszystkich obiektów obowiązkowej ochrony ważnych dla obronności i bezpieczeństwa państwa, które nie posiadają statusu infrastruktury krytycznej.
Wpływ zmiany podstawy prawnej związanej z użyciem C-UAS
Nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym
Ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw zmieniła równolegle ustawę o zarządzaniu kryzysowym, ustawę o ochronie osób i mienia oraz ustawę o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. Wspólnie tworzą one mechanizm obejmujący operatora IK, SUFO oraz środki służące neutralizacji BSP.
Najważniejsze znaczenie praktyczne ma art. 6zj ustawy o zarządzaniu kryzysowym. Przepis pozwala operatorowi IK, po uprzedniej notyfikacji parametrów urządzeń, podjąć decyzję o dopuszczalności zastosowania urządzeń uniemożliwiających telekomunikację przez pracowników SUFO. Użycie może nastąpić tylko przez czas niezbędny i z obowiązkiem minimalizacji skutków braku dostępu do usług telekomunikacyjnych.
Art. 6zj ustawy o zarządzaniu kryzysowym
- Operator IK przekazuje ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, Prezesowi UKE i właściwej jednostce podległej MON informację o możliwości zastosowania urządzeń zakłócających.
- Informacja obejmuje nazwę i rodzaj urządzenia, pasma częstotliwości, moc promieniowaną, charakterystyki anten, wysokość zawieszenia, współrzędne instalacji oraz sektory planowanego oddziaływania.
- W konkretnym zdarzeniu operator IK może podjąć decyzję o dopuszczalności zastosowania urządzenia, jeżeli zachodzi przypadek z art. 156ze ust. 1 Prawa lotniczego.
- Urządzenie może być używane tylko przez czas niezbędny do wykonania czynności przez SUFO, z uwzględnieniem minimalizacji skutków braku dostępu do usług telekomunikacyjnych.
- Po faktycznym użyciu operator IK niezwłocznie informuje te same organy. Właściwi ministrowie mogą nakazać zaprzestanie używania urządzenia albo zmianę sposobu jego wykorzystania.
Znaczenie systemowe tego przepisu należy rozumieć ostrożnie: art. 6zj nie jest ogólnym pozwoleniem radiowym ani zgodą na stałe zakłócanie widma. Jest szczególną podstawą operacyjną dla operatora IK, uruchamianą w konkretnej sytuacji zagrożenia, w określonym sektorze i w ściśle ograniczonym czasie.
Art. 36 ustawy o ochronie osób i mienia
Po nowelizacji kwalifikowany pracownik ochrony może używać lub wykorzystywać katalog środków przymusu bezpośredniego obejmujący również środki i urządzenia przeznaczone do neutralizacji bezzałogowych statków powietrznych. W granicach chronionych obiektów i obszarów może działać m.in. w przypadkach określonych w art. 11 pkt 16 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, czyli przy neutralizacji BSP.
Samo posiadanie sprzętu lub ujęcie go w planie ochrony nie wystarcza jednak do legalnego użycia. Konieczne jest spełnienie przesłanek neutralizacji, zachowanie zasad konieczności, proporcjonalności i minimalizacji szkód oraz działanie w granicach procedury.
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
- neutralizacja BSP została ujęta jako ustawowy przypadek wykorzystania środka przymusu bezpośredniego;
- katalog obejmuje środki i urządzenia służące do zniszczenia, unieruchomienia albo przejęcia kontroli nad lotem BSP;
- neutralizacja urządzenia jest „wykorzystaniem” środka wobec rzeczy, a nie „użyciem” środka wobec osoby;
- zastosowanie środka podlega zasadom konieczności, proporcjonalności, minimalizacji szkód i natychmiastowego zakończenia działania po osiągnięciu celu.
Art. 156ze Prawa lotniczego
BSP może zostać zniszczony, unieruchomiony albo przejęty, gdy jego działanie w szczególności:
- zagraża lub może zagrozić życiu albo zdrowiu ludzi lub zwierząt;
- stwarza lub może stworzyć zagrożenie dla chronionego obiektu, urządzenia lub obszaru;
- powoduje uzasadnione podejrzenie wykorzystania jako środka ataku terrorystycznego;
- zagraża bezpieczeństwu ruchu lotniczego lub powoduje jego zakłócenie;
- wykonuje lot wbrew zakazowi obowiązującemu w odpowiedniej strefie geograficznej.
Pracownicy ochrony SUFO zostali wskazani jako jeden z podmiotów uprawnionych do neutralizacji w zakresie związanym z wykonywaniem zadań ochrony osób i mienia.
Ujęcie środków antydronowych w planie ochrony
Środki antydronowe przewidziane do wykorzystania przez SUFO powinny zostać ujęte w planie ochrony obszaru, obiektu lub urządzenia podlegającego obowiązkowej ochronie, a w przypadku ich wdrożenia po uzgodnieniu planu — w odpowiednim aneksie. Nie powinny być traktowane wyłącznie jako zakup techniczny, lecz jako element systemu ochrony fizycznej i zabezpieczenia technicznego obiektu.
W planie ochrony lub aneksie należy odzwierciedlić co najmniej: scenariusze zagrożeń BSP/FPV, możliwe skutki rozpoznania, sabotażu albo ataku na instalacje, sektory obserwacji i potencjalnej neutralizacji, rodzaje sensorów i efektorów, integrację z systemami ochrony technicznej, role pracowników SUFO, progi alarmowe, procedurę eskalacji, osoby upoważnione do decyzji, tryb powiadamiania Policji, ABW, PSP, ULC, UKE i innych właściwych podmiotów, zasady dokumentowania incydentu oraz zasady zabezpieczenia szczątków BSP, ładunku, nagrań, logów i śladów radiowych.
Ujęcie środków antydronowych w planie ochrony nie legalizuje automatycznie każdego efektora. Plan porządkuje organizację ochrony i jest podstawą oceny, czy SUFO działa w uzgodnionym modelu zabezpieczenia, ale nie zastępuje Prawa lotniczego, ustawy o środkach przymusu bezpośredniego, reżimu częstotliwości, oceny zgodności urządzeń, zasad obrotu sprzętem specjalistycznym ani szczególnej procedury art. 6zj w przypadku urządzeń uniemożliwiających telekomunikację.
Jak SUFO może działać w obiekcie infrastruktury krytycznej
Model warstwowy C-UAS
Skuteczna ochrona nie powinna być utożsamiana z jednym efektorem, np. jammerem. Zdolność C-UAS powinna obejmować kolejne warstwy:
- wykrycie — radar, detekcja RF, Remote ID, sensory akustyczne i obserwacja;
- klasyfikacja — odróżnienie BSP od ptaka, śmigłowca, balonu lub zakłócenia;
- identyfikacja — EO/IR, czyli sensory elektrooptyczne i termowizyjne, odczyt Remote ID oraz porównanie z listą lotów autoryzowanych;
- śledzenie — ciągłe prowadzenie śladu, prognoza toru i wskazanie strefy potencjalnego upadku;
- decyzja — kwalifikacja przesłanki prawnej, ocena ryzyka i wybór najmniej dolegliwego skutecznego środka;
- neutralizacja — przejęcie kontroli, wymuszenie lądowania, zakłócenie, przechwycenie siecią albo środek kinetyczny;
- działania po incydencie — zabezpieczenie miejsca, logów, nagrań, materiału dowodowego i wykonanie zawiadomień.
Role i powiązania w reakcji C-UAS w IK
Rola | Zadanie w zdarzeniu | Powiązanie z pozostałymi rolami |
Operator IK / osoba formalnie umocowana | Podejmuje decyzję o dopuszczalności zastosowania określonego urządzenia uniemożliwiającego telekomunikację oraz określa granice działania: obszar, czas, warunki przerwania i wymogi dokumentacyjne. | Nie zastępuje pracownika SUFO przy czynności ochronnej, ale wyznacza ramę legalnego działania. Decyzja powinna być powiązana z planem ochrony i procedurą po zdarzeniu. |
Dowódca zmiany SUFO / dyżurny ochrony | Zarządza reakcją na poziomie obiektu: przyjmuje alarm, uruchamia procedurę, przekazuje informację operatorowi IK, kieruje pracownikami ochrony i pilnuje eskalacji. | Łączy warstwę techniczną z decyzyjną. Może uruchomić zatwierdzony algorytm reakcji, ale nie powinien samodzielnie „legalizować” użycia jammera, jeżeli wymagana jest decyzja operatora IK. |
Operator systemu C-UAS / kwalifikowany pracownik ochrony | Obsługuje sensory i efektory w zakresie dopuszczonym procedurą; potwierdza tor lotu, strefę ryzyka i skutek zastosowanego środka. | Wykonuje czynność techniczną i taktyczną. Działanie musi być odtworzone w logach i notatce po zdarzeniu. |
Osoba odpowiedzialna za łączność i cyberbezpieczeństwo | Ocenia skutki użycia efektora RF dla łączności, sieci obiektowej, systemów alarmowych, telemetrycznych i krytycznych usług telekomunikacyjnych. | Wspiera decyzję operatora IK oraz dokumentację minimalizacji skutków ubocznych. |
Policja, PSP, Siły Zbrojne lub inne właściwe służby | Przejmują czynności, gdy zdarzenie przekracza kompetencje ochrony prywatnej, ma charakter terrorystyczny, wojskowy, pożarowy, materiałowy lub wymaga działań dochodzeniowych. | SUFO powinno zapewnić wczesne powiadomienie, zabezpieczenie miejsca i przekazanie materiału dowodowego, a nie zastępować organy państwowe. |
Praktyczny wariant reakcji SUFO w IK
- Alarm i potwierdzenie śladu. System lub pracownik wykrywa obiekt. Procedura alarmowa powinna obejmować czas, kierunek, przybliżoną wysokość, prędkość, liczbę obiektów, jakość śladu oraz wskazanie, czy obiekt znajduje się na kursie kolizyjnym z obiektem, urządzeniem lub strefą zakazaną.
- Weryfikacja lotu uprawnionego. Dyżurny sprawdza loty własne, loty służb, zgłoszone prace techniczne, dostępne dane Remote ID, obraz EO/IR, ślad radarowy i detekcję RF. Brak identyfikacji nie jest jeszcze automatyczną przesłanką neutralizacji, ale skraca czas potrzebny do kwalifikacji ryzyka.
- Kwalifikacja przesłanki prawnej. Dowódca zmiany lub osoba wskazana w procedurze opisuje konkretną przesłankę z art. 156ze ust. 1 Prawa lotniczego: zagrożenie dla ludzi, obiektu, urządzenia lub obszaru, podejrzenie użycia jako środka ataku, naruszenie bezpieczeństwa ruchu lotniczego albo lot wbrew zakazowi w strefie geograficznej. Procedura nie powinna opierać się na samej formule „dron nad obiektem”.
- Ocena ryzyka skutku ubocznego. Przed aktywną neutralizacją ocenia się przewidywane miejsce upadku, możliwość przenoszenia ładunku, wpływ zakłócenia na łączność, systemy bezpieczeństwa, proces technologiczny i ewakuację. W praktyce oznacza to konieczność stałego kanału łączności między SUFO, operatorem IK i służbą techniczną obiektu.
- Decyzja operatora IK. Jeżeli ma zostać użyte urządzenie uniemożliwiające telekomunikację, decyzja o dopuszczalności jego zastosowania powinna należeć do operatora IK albo osoby formalnie umocowanej. Nie jest to decyzja o „użyciu ŚPB” przez operatora IK. Operator dopuszcza urządzenie w trybie art. 6zj, natomiast kwalifikowany pracownik ochrony wykonuje czynność neutralizacji w granicach przepisów o ochronie osób i mienia, ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i Prawa lotniczego.
- Wykonanie przez SUFO. Pracownik SUFO wykonuje czynność w granicach decyzji, procedury i swoich ustawowych uprawnień.
- Zakończenie działania. Oddziaływanie przerywa się natychmiast po ustaniu zagrożenia, utracie podstawy prawnej albo gdy dalsze działanie zwiększa ryzyko dla ludzi, procesu technologicznego lub legalnej łączności.
- Zabezpieczenie i rozliczalność. Po zdarzeniu zabezpiecza się BSP lub jego szczątki, potencjalny ładunek, zapisy wideo, logi sensorów, ślady radiowe, decyzję operatora, czasy działania, osoby zaangażowane, parametry użycia środka oraz treść powiadomień do właściwych organów.
Luka czasu decyzyjnego i funkcja decyzyjna operatora IK
Jeżeli operator IK deklaruje całodobową zdolność neutralizacji BSP/FPV, musi zapewnić, aby decyzja wymagana przez procedurę mogła zostać realnie podjęta w czasie wystąpienia zagrożenia. W praktyce oznacza to wskazanie osoby, stanowiska albo funkcji dyżurnej działającej w imieniu operatora IK, posiadającej uprzednie pisemne umocowanie do podjęcia decyzji sytuacyjnej w granicach planu ochrony i procedury C-UAS.
Decyzja ramowa operatora IK może zostać ujęta w planie ochrony, aneksie albo procedurze C-UAS. Powinna określać scenariusze użycia, sektory oddziaływania, progi reakcji, dopuszczalne efektory, osoby uprawnione, zasady przerwania działania, dokumentowania i powiadamiania właściwych organów. Nie powinna jednak całkowicie zastępować decyzji sytuacyjnej przy konkretnym użyciu urządzenia uniemożliwiającego telekomunikację.
Funkcja decyzyjna może być realizowana przez dyżurnego bezpieczeństwa operatora IK, dyspozytora centrum bezpieczeństwa, osobę wskazaną przez koordynatora ochrony IK, kierownika zmiany po stronie operatora albo inną osobę formalnie umocowaną do działania w imieniu operatora IK. Dowódca zmiany SUFO może zostać upoważniony do uruchomienia wcześniej zatwierdzonego algorytmu reakcji, lecz co do zasady powinien być traktowany jako wykonawca czynności ochronnych w granicach decyzji ramowej operatora IK, a nie jako samodzielny właściciel decyzji systemowej.
Jakich efektorów może używać SUFO w IK
Efektor | Możliwość | Zalety | Główne ograniczenia |
Przejęcie kontroli / wymuszone lądowanie | Tak, jeżeli system technicznie pozwala i występuje przesłanka z art. 156ze. | Ograniczenie szkód, możliwość zabezpieczenia BSP. | Nie działa wobec wszystkich protokołów, konstrukcji autonomicznych i niektórych FPV. |
Zakłócanie RF/GNSS | Tak w IK, w modelu art. 6zj i po notyfikacji urządzeń. | Szybkie oddziaływanie, możliwość pokrycia sektora. | Wpływ na legalną łączność, ograniczona skuteczność wobec BSP autonomicznych, światłowodowych lub działających bez GNSS. |
Dron przechwytujący / sieć | Możliwe, ale wymaga zgodności operacji własnego UAS z prawem lotniczym. | Możliwość przechwycenia bez emisji zakłócającej. | Wysokie wymagania organizacyjne, ryzyko kolizji i opóźnienie reakcji. |
Pociski niepenetracyjne / urządzenia siatkowe | Możliwe w warunkach wskazanych w ustawie. | Brak emisji radiowej, prostota użycia. | Mały zasięg, trudność trafienia FPV, ryzyko upadku i uszkodzeń. |
Działanie SUFO w obiektach obowiązkowej ochrony ważnych dla obronności i bezpieczeństwa państwa
Realny zakres zadań SUFO
W obiektach ważnych dla obronności i bezpieczeństwa państwa działanie SUFO będzie zbliżone do modelu IK przede wszystkim na poziomie detekcji, kwalifikacji, alarmowania, dokumentowania oraz zabezpieczenia miejsca zdarzenia. Zasadnicza różnica dotyczy efektorów RF/GNSS. W obiektach, które nie mają statusu IK, nie ma podstawy użycia urządzeń zakłócających analogicznej do art. 6zj ustawy o zarządzaniu kryzysowym.
Oznacza to, że SUFO może posiadać formalną kompetencję do neutralizacji BSP, ale praktyczne wykorzystanie najbardziej skutecznych środków aktywnych pozostaje ograniczone. W takim modelu kluczowe znaczenie mają sensory, procedury alarmowania, współdziałanie ze służbami oraz środki nieemitujące zakłóceń.
Porównanie modelu działania
Obszar | Obiekt obowiązkowej ochrony ważny dla obronności / bezpieczeństwa państwa | Obiekt infrastruktury krytycznej |
Podstawa reakcji SUFO | Neutralizacja możliwa w granicach Prawa lotniczego, ustawy o ochronie osób i mienia oraz ustawy o ŚPB, jeżeli zachodzą przesłanki i środek jest proporcjonalny. | Ta sama podstawowa kompetencja SUFO, uzupełniona o szczególną procedurę operatora IK dotyczącą urządzeń uniemożliwiających telekomunikację. |
Rola zarządzającego obiektem | Organizuje plan ochrony, procedury i współdziałanie ze służbami, ale bez statusu IK nie ma kompetencji analogicznej do art. 6zj. | Operator IK może, w określonych warunkach, dopuścić zastosowanie urządzenia zakłócającego przez SUFO i odpowiada za notyfikację oraz informację po użyciu. |
FPV jako scenariusz realny | Wymusza nacisk na detekcję, alarmowanie, ograniczenie skutków i współdziałanie ze służbami. Efektory aktywne są prawnie i operacyjnie trudniejsze. | Wymusza krótki łańcuch reakcji, ale IK może budować bardziej kompletną zdolność, w tym aktywny komponent RF, o ile spełnia wymogi proceduralne. |
Urządzenia RF/GNSS | Brak jednoznacznej, sektorowej ścieżki użycia analogicznej do art. 6zj; potrzebna jest odrębna podstawa albo udział właściwych służb. | Przewaga IK wynika z art. 6zj: istnieje procedura notyfikacji, decyzji, ograniczenia czasowego i informacji po użyciu. |
Wnioski
W materiale „Fikcja obrony antydronowej w ochronie obiektów obowiązkowej ochrony”, wskazano, że obrona antydronowa realizowana przez SUFO ma w znacznej mierze charakter deklaratywny, jeżeli formalnym uprawnieniom do neutralizacji BSP nie towarzyszą spójne warunki prawne, techniczne i organizacyjne ich wykonywania. Nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym nie usuwa tej diagnozy w całości; ogranicza ją przede wszystkim w odniesieniu do infrastruktury krytycznej w odniesieniu do jednego rodzaju efektora.
W odniesieniu do obiektów obowiązkowej ochrony ważnych dla obronności i bezpieczeństwa państwa, które nie mają statusu infrastruktury krytycznej, SUFO może posiadać formalną kompetencję do neutralizacji BSP, ale nie dysponuje równoważnym wobec art. 6zj mechanizmem pozwalającym prywatnemu podmiotowi w sposób jednoznaczny, operacyjny i powtarzalny stosować urządzenia zakłócające telekomunikację. Oznacza to asymetrię i zróżnicowanie resortowe – inne możliwości ma SUFO w obiektach IK inne w obiektów obowiązkowej ochrony ważnych dla obronności i bezpieczeństwa państwa
Trzeba zadać sobie pytanie czy opisany model reakcji w praktyce będzie skutecznym narzędziem przeciwdziałania zagrożeniom atakiem FPV na obiekt. Przyjęte konstrukcja prawna wg. art. 6zj ustawy o zarządzaniu kryzysowym w zamyśle twórców przepisu ma być zabezpieczeniem legalności a jednocześnie staje się kluczową podatnością operacyjną systemu. Jeżeli neutralizacja FPV wymaga współdziałania kwalifikowanego pracownika SUFO i osoby upoważnionej przez operatora IK, to realna zdolność ochrony zależy od łańcucha decyzyjnego, wykonawczego i technicznego. W praktyce oznacza to , że wariant działania SUFO opisany w pkt. 3.3. musi zmieścić się w czasie około 90 sekund, optymistycznie zakładając, ze sensory detekcyjne wykryją obiekt z odległości ok. 2 km. W związku tym pojawia się zasadnicze pytanie: czy nie powinniśmy iść w stronę automatyzacji działania systemu C-UAS? Tym problemem postaram się zająć w kolejnej analizie.
Podstawowe akty prawne i materiały
- Ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 815).
- Ustawa z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji.
- Ustawa z 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze, w szczególności art. 156ze.
- Ustawa z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia, w szczególności art. 7, art. 36 i art. 43.
- Ustawa z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, w szczególności art. 4, art. 11, art. 12, art. 23 i art. 33a.
- Metodyka uzgadniania planów ochrony obszarów, obiektów i urządzeń podlegających obowiązkowej ochronie, Komenda Główna Policji, Warszawa, listopad 2016 r.
- Materiał wstępny: „Fikcja obrony antydronowej w ochronie obiektów obowiązkowej ochrony”.
Grafika: AI.
