Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Nowy minister obrony Rumunii wnioskuje o zwiększenie budżetu obronnego
Nowy wicepremier i minister obrony Rumunii Radu Miruţă zawnioskował o podwyższenie planowanych wydatków na obronność w 2026 r. z uwagi na pogarszającą się sytuację w środowisku bezpieczeństwa, w tym skutki rosyjskiej agresji na Ukrainę w odniesieniu do wschodniej granicy państwa. Budżet obronny w br. ma wynosić ok. 2,7% PKB, co oznacza wzrost względem poziomu wydatków w 2025 r., który wynosił ok. 2,3% PKB. Minister zapowiedział również działania na rzecz zwiększenia efektywności wydatkowej ministerstwa, w tym zmniejszenie udziału świadczeń osobowych w budżecie obronnym, niemniej bez obniżenia samych wynagrodzeń w sektorze.
Miruţă reprezentuje liberalną partię USR i jest stosunkowo młodym politykiem, eksponującym swoje inżynierskie doświadczenie. Z uwagi na rosnącą rolę problematyki bezpieczeństwa w rumuńskiej polityce, objęcie funkcji wicepremiera i ministra obrony należy traktować jako sukces. Utrzymanie kursu na wzrost wydatków obronnych i nacisk na kwestie modernizacyjne będą pozytywnie odebrane w regionie i wśród najważniejszych sojuszników Rumunii – Stanów Zjednoczonych czy Francji.
Rumunia i Chorwacja dołączają do programu wsparcia wojskowego dla Ukrainy
Rządy Rumunii i Chorwacji zadeklarowały dołączenie do inicjatywy PURL (Prioritized Ukraine Requirements List), w ramach której nabywane jest amerykańskie uzbrojenie na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy. Bukareszt zadeklarował wpłatę 59 mln USD, zaś Zagrzeb 18 mln USD. W sumie, w ramach inicjatywy działają już 24 państwa, które zadeklarowały pomoc na łączną kwotę ok. 4,3 mld USD.
PURL stanowi kluczowy element systemu wsparcia wojskowego dla Ukrainy, w związku z pożądanym przez Stany Zjednoczone zwiększeniem roli państw europejskich w donacjach na rzecz Kijowa. Dołączenie Rumunii jako drugiego największego państwa wschodniej flanki NATO było powszechnie oczekiwane, zarówno po stronie ukraińskiej, jak i amerykańskiej.
Przetasowania w ukraińskim rządzie
Na przełomie 2025 i 2026 r. doszło do istotnych zmian personalnych w ukraińskich strukturach rządowych i na istotnych stanowiskach z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa. Funkcję Szefa Administracji Prezydenta objął gen. dyw. Kyryło Budanow, b. szef wywiadu wojskowego HUR, zaś jego następcą został gen. dyw. Oleh Iwaszczenko. W ramach gabinetu, zapowiedziano nominację dla Mychajło Fedorowa, który z funkcji wicepremiera i ministra cyfryzacji ma przejść do kierowania resortem obrony. Dotychczasowy minister obrony Denys Szmyhal ma przejąć obowiązki kierownicze w zakresie energetyki. Do zmian ma dojść również w cywilnej Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy – jej szefem przestanie być Wasyl Maluk.
Skala zmian w ukraińskich strukturach rządowych jest największa od początku wojny i pokazuje dynamikę sytuacji politycznej w Kijowie po dymisji wpływowego b. Szefa Administracji Prezydenta Andrija Jermaka, pod presją prób wynegocjowania zawieszenia broni z Federacją Rosyjską i zmian w relacjach z USA czy trudnej sytuacji na froncie. Nominacje sugerują również wykorzystanie sprawdzonych wysokich rangą urzędników, o wysokim poziomie osobistej popularności (Budanow, Fedorow) do poprawienia notowań całego obozu rządowego.
Kolejne uszkodzenia podmorskiej infrastruktury krytycznej na Bałtyku
Początek nowego roku przyniósł dwa kryzysowe zdarzenia, które miały miejsce na Bałtyku, w rejonie odpowiedzialności Estonii i Łotwy.
2 stycznia 2026 r., na wodach terytorialnych Łotwy, uszkodzony został kabel światłowodowy łączący miasto Šventoji na Litwie z portem Liepāja na Łotwie. Kabel światłowodowy należy do szwedzkiej firmy Arelion, należącej do spółki inwestycyjnej Polhem Infra. Incydent nie miał znaczącego wpływu na użytkowników łączności na Łotwie. Policja łotewska wraz ze strażą graniczną weszły na pokład statku podejrzewanego o spowodowanie uszkodzenia.
Kilka dni wcześniej, tj. 31 grudnia 2025 r., w godzinach porannych, w estońskiej wyłącznej strefie ekonomicznej, doszło do uszkodzenia podmorskiego kabla telekomunikacyjnego. Infrastruktura należała do estońskiego operatora Elisa. O udział w incydencie podejrzewany jest statek Fitburg, należący do spółki Fitburg Shipping Co. Ltd., który przed południem tego samego dnia został zatrzymany przez fińską straż graniczną. Wobec załogi statku oraz podmiotu armatorskiego prowadzone są czynności śledcze. Według danych z rejestrów żeglugi morskiej wiadomo, że statek Fitburg kierował się do jednego z portów w Izraelu.
W przypadku incydentu na wodach terytorialnych Łotwy brak jest obecnie informacji o celowym działaniu załogi statku (dotychczas nie podano jego nazwy). Nie potwierdzono również, że to ten statek doprowadził do katastrofy. Wiadomo natomiast, że w wyniku przesłuchań członków załogi nikt nie został aresztowany. Samo uszkodzenie mogło prawdopodobnie powstać w wyniku warunków pogodowych oraz ewentualnych wad technicznych sprzętu. Podobny scenariusz miał miejsce rok wcześniej w rejonie Karlskrony, kiedy uszkodzeniu uległ podmorski kabel wskutek działań statku towarowego Vezhen (pod banderą Malty) bułgarskiej firmy Navigation Maritime Bulgare. Wówczas, pomimo wstępnych podejrzeń o sabotaż, ostateczne badania wykazały, że przyczyną była kotwica statku, która uszkodziła kabel.
W przypadku incydentu estońskiego sytuacja również pozostaje niepewna. Warto jednak zwrócić uwagę, że firma Shipping Co. Ltd., odpowiedzialna za zdarzenie na pograniczu wód terytorialnych Estonii i Finlandii, jest powiązana z tureckim podmiotem Albros Shipping & Trading Ltd z siedzibą w Turcji. Głównym właścicielem tej firmy jest zarejestrowany w Turcji przedsiębiorca, obywatel Azerbejdżanu, Raim Alekperov, znany z realizacji kontraktów na rzecz Rosji, Azerbejdżanu i Turcji. Jedna ze spółek zależnych, Albros‑Petersburg, zarejestrowana jest w Sankt Petersburgu. Jeden ze statków Alekperova, Amur 2515, odwiedził w 2017 r. port Sewastopol na okupowanym przez Rosję Krymie. W wyniku podjętej przez fińskie służby interwencji wobec statku Fitburg zatrzymano 14 osób, z których dwie zostały aresztowane. Prawdopodobne jest zatem pojawienie się nowych okoliczności w sprawie.
Podobne do powyższych zdarzenie, miało miejsce na początku grudnia 2025 r., kiedy uszkodzony został kabel EastLink2 przy udziale tankowca Eagle S.
Podejrzenia o szpiegostwo wśród załóg statków rybackich w Norwegii
Generał brygady John Olav Fuglem, dowódca nowo utworzonej norweskiej brygady Finnmark, poinformował o wzrastającym zagrożeniu ze strony Rosji, polegającym na rozpoznawaniu obiektów infrastruktury krytycznej oraz zdobywaniu informacji dotyczących przebiegu ćwiczeń wojskowych. Pod koniec 2025 r., w rejonie miejscowości Kirkenes, norweskie wojsko wykryło wśród załóg rosyjskich kutrów i trawlerów rybackich osoby podszywające się pod marynarzy, podejrzewane o prowadzenie działalności szpiegowskiej.
Brygada Finnmark jest nową jednostką, utworzoną w sierpniu 2025 r., jedną z dwóch brygad norweskiej armii, liczącej około 25 tys. żołnierzy w służbie czynnej (żołnierzy zawodowych oraz z poboru). Jej powstanie i usytuowanie na dalekiej północy wynikają z nowych planów obronnych oraz identyfikacji zagrożeń globalnych i regionalnych. Główne miejsca stacjonowania żołnierzy znajdują się w miejscowości Porsanger oraz w gminie Sør-Varanger, w bezpośredniej bliskości Kirkenes. Odnotowane zdarzenia wpisują się w realizację głównych zadań brygady, tj. obronę północnej Norwegii. Aktualnie brak jest publicznie dostępnych, szczegółowych informacji o ewentualnych zatrzymaniach osób podejrzewanych o prowadzenie działalności szpiegowskiej. Warto zaznaczyć, że od 1993 r. w Kirkenes funkcjonuje Konsulat Federacji Rosyjskiej. W ostatnich latach identyfikowano pracowników tej placówki dyplomatycznej jako osoby powiązane m.in z FSB. Ponadto w latach 2022–2025 odnotowywano przypadki wykorzystywania rosyjskiej floty morskiej do prowadzenia rozpoznania terytorium Norwegii w tym rejonie. Raporty norweskich służb kontrwywiadowczych i wywiadowczych podkreślają zagrożenia związane z nietypowym charakterem funkcjonowania rosyjskich placówek dyplomatycznych w regionie, a także znaczenie obszaru Finnmark jako terenu kluczowego dla systemu wczesnego ostrzegania NATO.
Podwyższenie wieku dla rezerwistów w Finlandii
Z początkiem stycznia w Finlandii wchodzą w życie przepisy podwyższające górną granicę wieku dla rezerwistów z 60 do 65 lat. Decyzja ta została ostatecznie podjęta przez Prezydenta 22 grudnia 2025 r. W obliczu wzrostu zagrożeń wynikających z trwającej wojny Rosji z Ukrainą jest to jedna z ważniejszych zmian dotyczących wzmocnienia potencjału fińskich sił zbrojnych.
W Finlandii, której system obronny opiera się na modelu obowiązkowej służby wojskowej, planowane zmiany wpłyną na liczebność sił rezerwy. Ich liczba zwiększy się w perspektywie do 2031 r. o około 125 tys. osób. Obecnie Finlandia dysponuje około 870–900 tys. rezerwistów przy populacji liczącej około 5,5 mln mieszkańców. Ministerstwo Obrony podkreśla, że osiągnięcie poziomu około 1 mln rezerwistów ma na celu wzmocnienie odstraszania wobec Rosji. Obowiązujący w tym kraju model obrony totalnej, oparty na obowiązkowej służbie wojskowej dla mężczyzn oraz dobrowolnej dla kobiet, stanowi interesujący punkt odniesienia w rozpoczynającej się w Polsce dyskusji na temat potrzeby przywrócenia powszechnego przeszkolenia wojskowego, czy szerszego zaangażowania obywateli w służbę dla kraju.
FSB przejmuje areszty śledcze – powrót do modelu KGB
Z dniem 1 stycznia 2026 r. weszła w życie ustawa przekazująca Federalnej Służbie Bezpieczeństwa (ФСБ) kontrolę nad aresztami śledczymi (СИЗО) centralnego podporządkowania. Do systemu FSB powróciły kluczowe obiekty: moskiewskie Lefortowo i Matrosskaja Tiszyna oraz areszty w Petersburgu, Rostowie nad Donem, Krasnodarze i Czelabińsku. Dyrektor FSB otrzymał prawo do samodzielnego ustalania wewnętrznych regulaminów, warunków przetrzymywania oraz zasad konwojowania podejrzanych. W izolatorach będą osadzani podejrzani o najcięższe przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa: zdradę stanu, szpiegostwo, terroryzm i ekstremizm. Naczelnicy SIZO FSB (СИЗО ФСБ) zyskali uprawnienia do prowadzenia czynności śledczych, co oznacza koncentrację funkcji śledczych i penitencjarnych w jednym organie.
Decyzja stanowi faktyczny powrót do rozwiązań z czasów KGB sprzed 2006 roku, kiedy Rosja przekazała SIZO (СИЗО) do Federalnej Służby Wykonywania Kar w ramach zobowiązań wobec Rady Europy. Centralizacja śledztwa i więzień w jednych rękach narusza fundamentalne zasady praworządności i stwarza warunki do pogłębienia represji. Rosyjscy obrońcy praw człowieka oraz eksperci zagraniczni ostrzegają, że połączenie uprawnień operacyjnych i penitencjarnych może stać się „bazą dla nowego systemu Gułagu”, w którym aresztowani nie będą mieli dostępu do niezależnej kontroli prawnej.
Strategiczne ćwiczenia „Centrum-2026″
Głównym wydarzeniem roku szkoleniowego 2026 będą strategiczne ćwiczenia sztabowe „Centrum-2026″. Poprzednie analogiczne manewry odbyły się w 2019 roku. Szczególna uwaga będzie poświęcona przygotowaniu specjalistów Wojsk Systemów Bezzałogowych oraz pododdziałów radioelektronicznej walki. Do początku roku szkoleniowego rozwinięto ponad 300 poligonów i miejsc szkoleniowych wyposażonych w nowoczesny sprzęt. Szef Sztabu Generalnego Walerij Gierasimow zapowiedział kontynuację prac nad „stabilizacją sytuacji na poziomie globalnym i regionalnym” oraz „zrównoważony rozwój armii i floty”. Zaplanowano wspólne ćwiczenia z siłami zbrojnymi państw zaprzyjaźnionych.
Ćwiczenia strategiczne tego formatu tradycyjnie poprzedzają kluczowe operacje wojskowe i stanowią test gotowości bojowej całego systemu dowodzenia. Manewry „Centrum-2019″ odbyły się w kontekście przygotowań do intensyfikacji działań w różnych teatrach operacyjnych. Obecne ćwiczenia, z naciskiem na wojska bezzałogowe i radioelektroniczne, wskazują na nowy model prowadzenia wojny, w którym autonomiczne systemy i walka elektroniczna będą miały decydujące znaczenie. Rozbudowa poligonów i infrastruktury szkoleniowej to dowód na długoterminowe przygotowania do konfliktów wysokiej intensywności. Rosja uczy się prowadzić nowoczesną wojnę – i robi to systematycznie.
Utworzenie Wojsk Systemów Bezzałogowych – nowy rodzaj Sił Zbrojnych
W listopadzie 2025 r. Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej oficjalnie ogłosiło utworzenie nowego rodzaju Sił Zbrojnych – Wojsk Systemów Bezzałogowych. Zastępca dowódcy nowych wojsk, pułkownik Siergiej Isztuganov, potwierdził, że określono strukturę organizacyjną, mianowano dowódcę, utworzono organy dowodzenia na wszystkich szczeblach oraz sformowano etatowe pułki i inne pododdziały. Minister Biełousow zapowiedział zakończenie formowania w 2026 roku. Według danych ukraińskich aktualnie w Wojskach Systemów Bezzałogowych służy około 80 tysięcy żołnierzy, zaś plan na 2026 rok zakłada zwiększenie liczby do 165,5 tysiąca, a do 2030 roku – do około 210 tysięcy. Sierpień 2025 roku uznano za punkt przełomowy, w którym Rosja osiągnęła dwukrotną przewagę nad siłami ukraińskimi w zakresie zastosowania taktycznych bezzałogowców. Rozpoczęto dostawy dronów wyposażonych w elementy sztucznej inteligencji, umożliwiające automatyczne utrzymanie celu oraz autonomiczną nawigację.
Instytucjonalizacja Wojsk Systemów Bezzałogowych jako odrębnego rodzaju Sił Zbrojnych stanowi fundamentalną reorganizację rosyjskiej armii i jest bezpośrednią odpowiedzią na doświadczenia z wojny w Ukrainie. Utworzenie tego rodzaju wojsk świadczy o uznaniu przez Moskwę znaczenia asymetrycznej walki opartej na bezzałogowych systemach uderzeniowych. Docelowa liczba 210 tysięcy żołnierzy do 2030 roku wskazuje, że Rosja przygotowuje się do długoterminowego konfliktu, w którym autonomiczne systemy bojowe odegrają kluczową rolę. Wdrażanie sztucznej inteligencji do dronów oznacza nowy etap technologicznej eskalacji i potencjalnie niebezpieczny precedens dla przyszłych konfliktów zbrojnych.
Rozbudowa struktury Sił Zbrojnych – dywizje, brygady, pułki
Na posiedzeniu kolegium Ministerstwa Obrony 17 grudnia 2025 r. minister Biełousow przedstawił skalę przekształceń organizacyjnych Sił Zbrojnych. W 2025 roku sformowano 5 dywizji, 13 brygad i 30 pułków. W 2026 roku zaplanowano utworzenie kolejnych 4 dywizji, 14 brygad oraz 39 pułków. Zakończono pierwszy etap formowania Leningradzkiego i Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Struktury te powstały w wyniku podziału Zachodniego Okręgu Wojskowego i odpowiadają za bezpieczeństwo kluczowych regionów. Moskiewski Okręg obejmuje Moskwę, obwód moskiewski oraz 17 innych obwodów (m.in. Biełgorod, Briańsk, Kursk, Smoleńsk), a Leningradzki – Petersburg, obwód leningradzki, Karelię, Republikę Komi, obwód murmański, Kaliningrad oraz włączoną Flotę Północną. Do Południowego Okręgu Wojskowego formalnie włączono terytoria okupowanych obwodów: Donieckiego, Ługańskiego, Zaporoskiego i Chersońskiego.
Skala reorganizacji strukturalnej jest bezprecedensowa i wskazuje na długoterminową strategię przekształcenia armii rosyjskiej w maszynę wojenną zdolną do prowadzenia operacji wielodomenowych. Każda dywizja to 10-15 tysięcy żołnierzy, każda brygada – 3-5 tysięcy. Intensywne tempo formowania nowych jednostek oznacza, że do 2027 roku Rosja będzie dysponowała znacznie większą armią niż przed rozpoczęciem tzw. „specjalnej operacji wojskowej”. Utworzenie nowych okręgów wojskowych i włączenie do nich okupowanych terytoriów ukraińskich to nie tylko symboliczny gest aneksji, ale faktyczne przygotowanie infrastruktury dowodzenia do kolejnych operacji ofensywnych. Moskwa nie planuje defensywy – rozbudowuje potencjał do eskalacji.
Realizacja programu uzbrojenia SZ FR – pełne wykonanie planu 2025
Pierwszy wicepremier Denis Manturow poinformował 2 stycznia 2026 r., że plan dostaw uzbrojenia, sprzętu wojskowego i techniki specjalnej na 2025 rok został w pełni zrealizowany, a zasoby produkcyjne na 2026 rok są zabezpieczone. W 2024 roku przedsiębiorstwa przemysłu obronnego dostarczyły ponad 4 tysiące jednostek uzbrojenia pancernego i gąsienicowego, 180 samolotów i śmigłowców bojowych oraz ponad 1,5 miliona bezzałogowców różnych typów. W 2025 roku wyprodukowano rekordową liczbę samolotów wielozadaniowych Su-35S (dokładna liczba pozostaje tajemnicą). Premier Michaił Miszustin nakazał „bardzo twardą” kontrolę cen i terminów realizacji zamówień obronnych, podkreślając priorytet terminowych dostaw najbardziej poszukiwanych wzorów uzbrojenia.
System zamówień obronnych funkcjonuje bez zakłóceń, co świadczy o pełnej mobilizacji rosyjskiego przemysłu obronnego. Liczby są imponujące: 1,5 miliona dronów rocznie to przemysłowe podejście do prowadzenia wojny, w której bezzałogowce stały się masowym środkiem rażenia. Priorytetowe traktowanie dostaw oraz wdrażanie systemów kontroli cen wskazują, że gospodarka Rosji jest w pełni podporządkowana celom wojskowym. Zapowiedź dostaw dronów wyposażonych w sztuczną inteligencję oznacza wejście w nową fazę technologicznej wyścigu zbrojeń. Rosja nie ma problemów z produkcją – ma strategię industrialnej wojny na wyniszczenie.
Centrum „Wojownik” – militaryzacja młodzieży
Centrum szkolenia wojskowo-sportowego i wychowania patriotycznego młodzieży „Wojownik”, utworzone 1 grudnia 2022 r., dynamicznie rozszerza działalność. Obecnie funkcjonuje w 21 regionach Rosji, przeszkoliło ponad 108 tysięcy kursantów, w tym ponad 50 tysięcy w samym 2025 roku, oraz 449 instruktorów, z których około połowy to uczestnicy „specjalnej operacji wojskowej”. W 2026 roku planowane jest otwarcie trzech nowych oddziałów regionalnych: w Karelii, Kraju Nadmorskim i obwodzie amurskim. Do 2030 roku Centrum ma objąć wszystkie 89 regionów Federacji Rosyjskiej. Programy szkoleniowe obejmują przygotowanie ogniowe, taktyczne, inżynieryjne, szkolenie z pilotażu dronów, medycynę taktyczną oraz podstawy bezpieczeństwa narodowego. Uczestnikami są młodzi ludzie w wieku 14–35 lat.
Centrum „Wojownik” to nowoczesna wersja sowieckich struktur paramilitarnych, przystosowana do realiów XXI wieku. Militaryzacja młodzieży od 14. roku życia przypomina modele totalitarne, w których pokolenia wychowywano do służby państwu i gotowości do walki. Masowe szkolenia w zakresie obsługi broni, dronów i taktyki wojskowej tworzą rezerwuar przyszłych żołnierzy i sygnalizują długoterminową strategię przygotowania społeczeństwa do wojny. Plan objęcia wszystkich regionów do 2030 roku wskazuje, że Rosja nie oczekuje szybkiego zakończenia konfliktu – przygotowuje pokolenie do trwającej dekadami konfrontacji.
Pakiet ustaw represyjnych – zaostrzenie kontroli politycznej
Z dniem 1 stycznia 2026 r. weszła w życie seria represyjnych przepisów prawnych. Osoby uznane za „zagranicznych agentów” będą płacić podatek dochodowy w wysokości 30% zamiast standardowych 13–22%, tracąc jednocześnie wszystkie ulgi podatkowe. Jedno naruszenie administracyjne może skutkować wszczęciem postępowania karnego (wcześniej wymagane były dwa naruszenia w ciągu roku). Od 1 marca 2026 r. Prokuratura Generalna uzyskała prawo do blokowania kont bankowych, zamrażania środków oraz ograniczania prawa do zarządzania nieruchomościami i pojazdami wobec osób skazanych zaocznie za granicą za „dyskredytację armii”, „naruszenie integralności terytorialnej Rosji” czy „wzywanie do sankcji”. Obniżono również wiek składania przysięgi obywatelskiej z 18 do 14 lat.
Pakiet represyjny to kolejny krok w kierunku pełnej normalizacji autorytaryzmu w Rosji. System podatkowy, sądowy i administracyjny staje się narzędziem kontroli politycznej i eliminacji przeciwników reżimu. Mechanizm konfiskaty majątku osób skazanych zaocznie oznacza możliwość bezprawnego pozbawienia obywateli rosyjskich za granicą wszelkich aktywów bez rzeczywistego procesu sądowego. Obniżenie wieku przysięgi obywatelskiej do 14 lat to celowa indoktrynacja młodzieży i przygotowanie pokolenia wychowanego w kulcie państwa i gotowości do poświęceń. Rosja buduje społeczeństwo mobilizacyjne, w którym lojalność wobec władzy jest warunkiem przetrwania.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Przewodniczący Rady Programowej IWF Michał Dworczyk udzielił wywiadu dla Programu Trzeciego Polskiego Radia i skomentował amerykańską operację specjalną w Wenezueli przez pryzmat interesów Polski.
Ekspert IWF ppłk (rez.) Maciej Korowaj udzielił wywiadu dla portalu Defence24. Rok 2027 zajmuje kluczowe miejsce w rosyjskim planowaniu strategicznym. Reformy i decyzje z lat 2024–2025 wskazują na przygotowania do osiągnięcia pełnej gotowości systemowej Federacji Rosyjskiej do kolejnej fazy konfrontacji z Zachodem.
