Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Bułgaria informuje o dokładnej wielkości pomocy udzielonej Ukrainie
Bułgarski premier “techniczny” Andrej Gjurow poinformował o dokładnej wielkości dotychczasowej pomocy udzielonej przez bułgarski rząd Ukrainie. W wymiarze wojskowym jej wartość wyniosła niespełna 344 mln euro, z czego ponad 243 mln euro zostały zrefinansowane przez Europejski Instrument Pokoju (EPF) oraz inne mechanizmy sojusznicze i partnerskie. W ramach przekazywanego wsparcia, istotną część miały stanowić nadwyżkowe środki bojowe, w tym mające resurs na ukończeniu, dzięki czemu strona bułgarska uniknęła kosztownego proces wycofywania w użycia.
Rząd Gjurowa przekazał informacje w odpowiedzi na interpelację Zlatana Zlatanowa, reprezentującego prorosyjską partię Odnowa, która chce budować poparcie między innymi poprzez wskazywanie wysokich kosztów związanych z pomocą Sofii dla Kijowa. Odpowiedź rządu wskazała na stosunkowo niski udział bułgarskiego skarbu państwa w pomocy udzielonej po 2022 r. i brak wpływu na bieżące zadania w zakresie modernizacji technicznej sił zbrojnych.
Komisja Europejska zaakceptowała wniosek Czech o kredyt w ramach SAFE
25 marca br. Komisja Europejska zaakceptowała wniosek Czech o przyznanie korzystnie oprocentowanego kredytu w ramach programu SAFE. Wniosek opiewa na kwotę ok. 2,06 mld euro. Pierwsza transza środków ma zostać wypłacona stronie czeskiej już w kwietniu br. Fundusze mają sfinansować przede wszystkim pozyskanie nowych czołgów typu Leopard 2A8 produkcji niemieckiej grupy Rheinmetall.
Czechy spodziewały się pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej już miesiąc wcześniej, ale z nieujawnionych powodów nie doszło do tego. Skala kredytu w przypadku Pragi jest stosunkowo niewielka jak na region Europy Środkowo-Wschodniej. Jednocześnie, cały czas nie zaakceptowano wniosku o dofinansowanie ze strony Węgier, które pozostają w szerszym sporze z Brukselą na tle dostępu do funduszy europejskich.
Centrum serwisowe IRIS-T na Łotwie
Niemiecki producent systemów przeciwlotniczych i rakiet, Diehl Defence podpisał z łotewską firmą Ripo Remonta Centrs porozumienie dotyczące utworzenia na Łotwie centrum serwisowego dla systemów IRIS-T SLM. W ramach współpracy planowane jest powołanie powołanie nowej spółki joint venture, która będzie odpowiadać za obsługę i utrzymanie niemieckich systemów obrony powietrznej zakupionych przez Łotwę i Estonię, a także tych planowanych do rozmieszczenia na Litwie w ramach nowej niemieckiej brygady.
Powstanie nowego centrum serwisowego na Łotwie wynika umów podpisanych wspólnie przez Łotwę i Estonię z niemiecką jak i z potrzeby skrócenia procesów naprawy i konserwacji sprzętu. Pod koniec 2023 r. Łotwa zawarła kontrakt o wartości 600 mln euro, a Estonia – około 400 mln euro, obejmujący dostawy kilku baterii systemu IRIS-T SLM. Każdy system składa się z taktycznego centrum operacyjnego, jednostki wsparcia logistycznego, kilku radarów oraz 3 – 4 wyrzutni rakietowych. Systemy IRIS-T będą rozmieszczane także na Litwie w ramach wzmocnienia regionalnej obrony powietrznej i wspierać niemiecką 45 Brygadę Pancerną “Litwa” (niem. Panzerbrigade 45 „Litauen”)
Metody werbowania przez chiński wywiad w Finlandii
Fiński raport “National Security Overview 2026”, opracowany i opublikowany w marcu przez SUPO (Fińską Służbę Bezpieczeństwa i Wywiadu), zwraca uwagę na metody stosowane przez chiński wywiad w celu nawiązania kontaktu z interesującymi osobami. W tym celu wykorzystywane są media społecznościowe lub inne formy kontaktu elektronicznego. Z punktu widzenia werbowanej osoby najczęściej nie ma żadnych wyraźnych wskazówek, że kontakt jest powiązany z Chinami. Przykładowo rozmowa może wyglądać jak standardowa profesjonalna rekrutacja realizowana przez zagranicznego pracodawcę. Kontakt może być inicjowany zarówno przez rekrutera, jak i przez firmę poszukującą kandydatów do pracy. W tym procesie często stosuje się mechanizm pośrednictwa, który sprawia, że zainteresowany nie jest w stanie dostrzec potencjalnego zagrożenia. Na pewnym etapie może pojawić się prośba o udostępnienie informacji lub materiałów wrażliwych dla firmy lub państwa. Tego typu zdarzenie może stanowić sygnał ostrzegawczy, świadczący o ukrytym charakterze operacji wywiadowczej.
Finlandia, jako kraj zaangażowany w rozwój nowoczesnych technologii – m.in. w zakresie telekomunikacji, sztucznej inteligencji, technologii kosmicznych czy obronności – jest szczególnie narażona na próby werbunku specjalistycznego personelu. Opisane metody mogą dotyczyć zarówno pracowników naukowych uniwersytetów i instytutów badawczych, jak i personelu innowacyjnych firm z branży high-tech. Zwrócenie uwagi na te zagrożenia przez fińską służbę SUPO podkreśla potrzebę zwiększonej ostrożności w obszarze cyberbezpieczeństwa oraz istnienia ryzyk związanych z poszukiwaniem przez pracowników i naukowców nowych możliwości rozwoju zawodowego i podnoszeniem kompetencji. Wrogi wywiad jest w stanie przeprowadzić wystarczająco skuteczne rozpoznanie danej osoby, tak aby pierwszy kontakt wydawał się niegroźny. Z polskiej perspektywy osoby narażone na takie działania to przede wszystkim specjaliści, którzy będą stanowić kadrę rozwijającą przemysł w Polsce, zwłaszcza w kontekście nowych inwestycji w rozwijającą się branżę high-tech i obronność.
Estońskie Centrum serwisowe dla wyrzutni HIMARS
Estonia rozbudowuje centrum serwisowe dla wyrzutni HIMARS, co wpisuje się w transformację swojej struktury dowodzenia czyli Dywizji Estońskiej. Celem jest integracja sił narodowych z wojskami sojuszniczymi i poprawę interoperacyjności. Centrum to jest kluczowym logistycznym punktem strategicznym dla całego regionu bałtyckiego. Od marca 2026 estońskie centrum otrzymało pełną autoryzację od amerykańskiego producenta Lockheed Martin. Oznacza to, że estońscy technicy mogą samodzielnie wykonywać naprawy gwarancyjne i zaawansowane przeglądy techniczne, co skraca czas wyłączenia sprzętu z użytku.
Dotychczas każda poważniejsza usterka elementów systemu HIMARS wymagała wysyłki modułów do USA lub do Niemiec. Można uznać, że od marca 2026 roku Estonia staje się samodzielna. W przypadku wojny, zdolność do naprawy uszkodzonego sprzętu na miejscu decyduje o szansach na prowadzenie działań militarnych. Estonia zakupiła łącznie 6 wyrzutni M142 HIMARS wraz z rakietami GMLRS o zasięgu 80 km oraz pociski dalekiego zasięgu ATACMS o zasięgu 300 km. Razem z Łotwą posiadającą 6 wyrzutni i Litwą z 8 wyrzutniami, trzy kraje bałtyckie wschodniej flanki NATO posiadają 20 wyrzutni HIMARS. Samo Centrum serwisowe usytuowane jest w bazie w Tapa ok. 80 km na wschód od Tallinna.
Spadek rekrutacji poniżej poziomu strat. Kreml przyspiesza przygotowania do nowej fali mobilizacji
Rekrutacja do Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej spadła po raz pierwszy od 2022 roku poniżej poziomu bieżących strat, co wskazuje na wyczerpywanie się dotychczasowych źródeł uzupełnień osobowych. W reakcji Kreml przygotował nowelizacje przepisów umożliwiające przymusowe powoływanie rezerwistów oraz nakładające sankcje karne za krytykę mobilizacji. Projekt został skierowany do Dumy Państwowej w trybie przyspieszonym. Według planów resortu obrony, pierwsze grupy zmobilizowanych mają zostać wysłane na front z początkiem kwietnia, głównie na kierunki zaporoski i kupiańsko‑swiatyński.
Obniżenie zdolności rekrutacyjnych przy jednoczesnym wzroście strat potwierdza narastające problemy kadrowe armii rosyjskiej. Utrzymanie obecnego tempa działań wymusza sięganie po środki przymusu administracyjnego, co z kolei zwiększa ryzyko wewnętrznej erozji morale i napięć społecznych. Wprowadzenie kar za krytykę mobilizacji sygnalizuje rosnące obawy władz przed rozlewaniem się niezadowolenia na poziom lokalnych wspólnot i rodzin żołnierzy. Nowa fala mobilizacji prawdopodobnie wzmocni front krótkoterminowo, lecz kosztem dalszej degradacji jakości personalnej i lojalności kadrowej.
Gospodarka wojenna i OPK: wzrost produkcji
Rosyjski kompleks obronno‑przemysłowy utrzymuje wysoki poziom produkcji uzbrojenia, co potwierdzają zarówno rosyjskie komunikaty rządowe, jak i oceny przedstawicieli NATO. Według publicznych wypowiedzi rosyjskich urzędników państwowych produkcja czołgów i sprzętu lotniczego w ostatnich latach znacząco wzrosła, a państwowe zamówienie obronne na 2025 r. zostało zrealizowane, zaś plan na 2026 r. – zabezpieczony zasobami.
Wysokie tempo dostaw uzbrojenia wiąże się jednak z narastającą presją inflacyjną i koniecznością coraz bardziej restrykcyjnej kontroli cen w kontraktach państwowych, na co wskazują wypowiedzi przedstawicieli rządu i Banku Rosji. Taki model gospodarki wojennej zwiększa krótkoterminową odporność militarną, ale pogłębia strukturalną zależność gospodarki od wydatków zbrojeniowych i ryzyko wstrząsów makroekonomicznych po ewentualnym wygaszeniu koniunktury wojennej.
Militaryzacja uczelni i rezerwa osobowa dla wojsk bezzałogowych
Rosyjskie uczelnie techniczne coraz częściej pełnią funkcję bezpośrednich kanałów rekrutacyjnych do armii, szczególnie do wojsk bezzałogowych. Studenci otrzymują oferty rocznych (i potencjalnie dłuższych) kontraktów na służbę w strukturach zajmujących się obsługą i rozwojem dronów, co praktycznie zaciera granicę między systemem edukacji a systemem mobilizacyjnym.
Taka militaryzacja szkolnictwa wyższego umożliwia szybkie pozyskiwanie kadr z pożądanymi kompetencjami technicznymi, ale jednocześnie pogłębia uzależnienie nauki i innowacji od zamówień wojskowych. W perspektywie kilku lat może to zmienić profil rosyjskich elit technicznych, kierując je bardziej w stronę kompleksu wojskowo‑przemysłowego niż sektora cywilnego
Program „Rasswiet‑3” – rosyjski Starlink
23 marca z kosmodromu Plesieck wyniesiono na orbitę pierwszą partię 16 satelitów konstelacji „Rasswiet‑3”, projektu rozwijanego jako rosyjski odpowiednik systemu Starlink. Start przeprowadzono z ograniczoną ekspozycją medialną, a potwierdzenie misji pojawiło się dopiero po udanym umieszczeniu ładunku na orbicie.
Docelowo do końca 2026 r. konstelacja ma liczyć ponad 150 satelitów niskoziemskich, co pozwoli na uruchomienie usług szerokopasmowego internetu satelitarnego z istotnym komponentem wojskowym. W perspektywie operacyjnej system ten ma zapewnić bezpieczną łączność i transmisję danych dla operatorów dronów i jednostek bojowych, umożliwiając zdalne sterowanie bezzałogowcami z głębi terytorium Rosji.
Kontrwywiad na Krymie i narracja SWR
FSB informuje o kolejnych aresztowaniach domniemanych współpracowników ukraińskiego wywiadu na Krymie, przekazujących przez komunikatory dane o dyslokacji wojsk rosyjskich. Skumulowana liczba zatrzymań w krótkim okresie może świadczyć zarówno o przełomie operacyjnym FSB, jak i o skali infiltracji, która wymusiła bardziej masowe działania.
Równolegle szef SWR Naryszkin podtrzymuje linię narracyjną o „praktycznej niemożliwości partnerstwa z Zachodem”, co służy legitymizacji tezy o długotrwałym, systemowym konflikcie z Europą i USA. Tego typu komunikaty tworzą informacyjne tło dla dalszego zaostrzania polityki wewnętrznej i zewnętrznej Rosji.
Rosja, Iran i wojna na Bliskim Wschodzie
Rosyjskie MSZ i media państwowe podkreślają rolę Moskwy jako politycznego patrona Iranu, przy jednoczesnym oficjalnym zaprzeczaniu przekazywania Teheranowi danych wywiadowczych. Deklaratywne wsparcie dla Iranu łączone jest z retoryką o „amerykańsko‑izraelskiej agresji”, co ma umacniać wizerunek Rosji jako lidera antyzachodniego bloku.
Zachodnie media, powołując się na źródła wywiadowcze, donoszą o dostawach zmodernizowanych dronów oraz danych celowniczych z Rosji do Iranu, czemu Kreml konsekwentnie zaprzecza. Jeżeli informacje te są trafne, oznaczałoby to, że rosyjskie doświadczenia z frontu ukraińskiego są transferowane na inne teatry konfliktów.
Rada Bezpieczeństwa o ochronie infrastruktury krytycznej
Na marcowym posiedzeniu stałych członków Rady Bezpieczeństwa Putin rozmawiał z szefami służb i Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej „dodatkowe środki ochrony infrastruktury krytycznej”. Spotkanie miało miejsce na tle nasilających się ukraińskich uderzeń dronowych na obiekty energetyczne i przemysłowe w głębi Rosji.
Wzmocnienie ochrony infrastruktury oznacza m.in. dodatkowe inwestycje w obronę przeciwlotniczą oraz rozbudowę środków bezpieczeństwa fizycznego i cybernetycznego. W praktyce może to prowadzić do dalszego przesuwania zasobów z frontu na kierunki obrony wewnętrznej.
Iran: publiczna wdzięczność i praktyczne wsparcie
Prezydent Iranu publicznie podziękował Rosji za wsparcie w konflikcie z USA i Izraelem, podkreślając inspirującą rolę przekazów Putina. W ostatnich tygodniach Moskwa przekazała Teheranowi m.in. pomoc medyczną, co miało zostać nagłośnione jako gest solidarności wobec partnera strategicznego.
Doniesienia zachodnich mediów o tajnych dostawach dronów i danych rozpoznawczych z Rosji do Iranu, jeśli są trafne, wskazują na głęboką integrację działań obu państw na poziomie wojskowym. Kreml utrzymuje jednak oficjalną linię zaprzeczania, starając się unikać formalnej kwalifikacji jako strona konfliktu na Bliskim Wschodzie.
Odliczanie do blokady Telegramu
Rosyjskie władze przygotowują się do praktycznej blokady Telegramu na terytorium Federacji, z wyjątkiem dostępu dla wojska w strefie działań bojowych. Odsetek nieudanych połączeń z serwisem już teraz znacząco wzrósł, a resort cyfryzacji prowadzi konsultacje z operatorami i platformami w sprawie dalszych ograniczeń.
Planowane opłaty za nadmierny międzynarodowy ruch mobilny i ograniczenia dla użytkowników korzystających z VPN mają de facto utrudnić omijanie cenzury. Blokada Telegramu uderzy zarówno w niezależne media, jak i prorosyjskie kanały, co pokazuje, że priorytetem władz jest centralizacja kontroli nad przestrzenią informacyjną, nawet kosztem części dotychczasowych narzędzi propagandowych.
Nowe regulacje od 1 marca i 1 kwietnia
Od marca i kwietnia wchodzą w życie kolejne regulacje zaostrzające kontrolę państwa nad sferą publiczną, gospodarką i życiem prywatnym, w tym przepisy o ochronie języka rosyjskiego, nowe wymogi wobec taksówek oraz rejestry danych wrażliwych. Równolegle Federacja Rosyjska przygotowuje ograniczenia dotyczące obrotu gotówką i wydobycia kryptowalut w wybranych regionach.
Pakiet tych zmian wpisuje się w szerszy trend budowy systemu zarządzania ryzykiem politycznym i gospodarczym w warunkach wojny. Rozszerzanie rejestrów i nowych obowiązków informacyjnych zwiększa możliwości nadzoru oraz potencjał represji wobec grup uznawanych za problemowe.
Białoruś-Rosja: długofalowy program wojskowy do 2030 r.
Mińsk i Moskwa utrzymują intensywną współpracę wojskową, potwierdzoną przyjęciem programu partnerstwa wojskowego aż do 2030 roku. Zakłada on setki wspólnych przedsięwzięć szkoleniowych, technologicznych i operacyjnych, mających wzmacniać „militarne bezpieczeństwo Państwa Związkowego”.
Program do 2030 roku cementuje strukturalne powiązanie armii białoruskiej z rosyjską – zarówno na poziomie planowania, jak i infrastruktury oraz uzbrojenia. Oznacza to, że margines samodzielności Mińska w kwestiach strategicznych, w tym ewentualnego udziału w konfliktach zewnętrznych, będzie w praktyce coraz bardziej ograniczony wolą Kremla.
Łukaszenka w Pjongjangu – demonstracyjny sojusz z Koreą Północną
Alaksandr Łukaszenka odbył oficjalną wizytę w Korei Północnej, podczas której spotkał się z Kim Dzong Unem; w trakcie ceremoniału wymiany podarunków podarował mu karabin szturmowy i tradycyjne białoruskie produkty, otrzymując w zamian m.in. szablę, ozdobną wazę i złotą monetę pamiątkową. Wizyta była szeroko nagłośniona przez media północnokoreańskie i białoruskie jako symboliczny gest zacieśniania współpracy dwóch państw pozostających pod zachodnimi sankcjami.
Gest „prezentu w postaci karabinu” wzmacnia wizerunek Mińska jako aktywnego członka antyzachodniego obozu, gotowego do demonstracyjnego wsparcia najbardziej kontrowersyjnych reżimów. Dla Łukaszenki jest to jednocześnie sygnał do Moskwy, że konsekwentnie lokuje Białoruś w przestrzeni politycznej budowanej przez Rosję – od Iranu po Koreę Północną – licząc w zamian na dalsze gwarancje bezpieczeństwa i wsparcie gospodarcze.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Co to jest Strategia wypierania i jaka jest amerykańska obrona w dobie konfliktu mocarstw. Zachęcamy do lektury nowej analizy eksperta IWF dr Sebastiana Bojemskiego. Publikacja dostępna jest pod linkiem.
Przewodniczący Rady Programowej IWF Michał Dworczyk w Poranku Radia Wnet zapowiedział konieczność zmian w organizacji i zadaniach Wojsk Obrony Terytorialnej oraz stworzenia nowoczesnego programu dotyczącego powszechnego szkolenia wojskowego w Polsce. Wywiad dostępny jest na portalu radia Wnet.
O środkach aktywnych, dezinformacji i metodach obrony przed tymi zagrożeniami ekspert IWF dr Sebastian Bojemski rozmawia z Karolem Darmorosem w podcaście “Anatomia Dezinformacji”. Publikacja dostępna jest pod linkiem.
