Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Podpalenie zakładu produkcji zbrojeniowej w czeskich Pardubicach
20 marca br. doszło do podpalenia zakładu produkcyjnego firmy LPP-Archer (producenta wojskowych systemów termowizyjnych) w czeskich Pardubicach. Do ataku terrorystycznego przyznali się aktywiści organizacji The Earthquake Faction, motywując swoje działania chęcią walki z Izraelem i jego polityką wobec Palestyny (zakłady wykonywały zadania w ramach współpracy z izraelskim koncernem Elbit). W wyniku ataku spłonęła infrastruktura magazynowa, niemniej prezes spółki Ołeksandr Jaremenko ogłosił, że incydent nie wpłynie na tempo dostaw dla klientów, choć oszacowane straty wynoszą ok. 1 mln USD i oznaczają konieczność prac rekonstrukcyjnych, które potrwają kilka miesięcy.
Cel ataku, profesjonalny tryb i sposób jego przeprowadzenia wzbudzają szereg wątpliwości dotyczących realnej odpowiedzialności i intencji sprawców. LPP-Archer jest producentem systemów termowizyjnych również na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy – są one wykorzystywane między innymi do naprowadzania pocisków przeciwpancernych w systemach Stugna-P. Obiekty przemysłu zbrojeniowego (również na terytorium NATO) znajdują się na liście priorytetowych celów dla rosyjskich sił zbrojnych i służb specjalnych, czego przykładem był np. pożary składu amunicji w czeskich Vrbeticach w 2014 r. Zwiększenie poziomu odporności państw wschodniej flanki NATO wymaga systemowego podejścia do ochrony przemysłu zbrojeniowego, w tym ustanowienia wyższych standardów dla przedsiębiorstw obsługujących siły zbrojne.
Przygotowania FN Herstal do ekspansji na rumuńskim rynku zbrojeniowym
Belgijska grupa FN Herstal przygotowuje się do stałego zwiększenia obecności w Rumunii, prawdopodobnie w związku z uwzględnieniem istotnych środków (ponad 439 mln EUR) na wyposażenie osobiste żołnierzy we wniosku w ramach unijnego programu SAFE. W ciągu ostatnich kilku miesięcy, strona belgijska podpisała porozumienia o współpracy z kilkunastoma lokalnymi podmiotami biznesowymi i utworzyła spółkę celową FN Herstal Romania, której zadaniem będzie uruchomienie lokalnej produkcji. Docelowo, firma chce być podstawowym dostawcą broni osobistej nie tylko dla rumuńskich sił zbrojnych, ale również innych formacji mundurowych.
Działania FN Herstal na rynku rumuńskim stanowią przykład konsekwentnej strategii eksportowej (zainicjowanej w 2024 r.) i wykorzystania sprzyjających warunków zewnętrznych (korzystny kredyt w ramach SAFE) do budowy silnej pozycji na lokalnym rynku, poprzez szeroko zakrojoną lokalizację produkcji. Działania belgijskiej grupy powinny stanowić interesujące studium przypadku dla przedsiębiorstw zbrojeniowych z państw wschodniej flanki NATO, które zazwyczaj posiadają produkty dostosowane do podobnych oczekiwań sił zbrojnych w całym regionie, zaś jednocześnie brakuje im środków na inwestycje.
Aktywność chińska w perspektywie bałtyckich i nordyckich agencji wywiadowczych
Opublikowane w pierwszych trzech miesiącach 2026 r. raporty służb wywiadowczych państw bałtyckich i nordyckich w sposób wyraźny i jednoznaczny definiują zagrożenie płynące z Rosji. Patrząc w dłuższej perspektywie dotyczy ono zagrożenia militarnego, a w krótszej perspektywie związane jest z działaniami o charakterze hybrydowym, zagrożeniami realizowanymi w cyberprzestrzeni i tradycyjnym szpiegostwem. Jednocześnie część raportów wskazuje na istniejące i rosnące ryzyko działań ze strony Chin. Obszary w których obserwowana jest podejrzana aktywność to współpraca badawcza, rozwój technologii i próby uzyskiwania wpływów gospodarczych.
W ostatnich miesiącach odnotowano szereg działań związanych z obecnością i aktywnością chińskiego wywiadu w kilku państwach europejskich. Ostatnim przypadkiem było zatrzymanie w lutym br. na lotnisku w Warszawie 32-letniego obywatela Czarnogóry podejrzewanego przez litewską cywilna agencję wywiadowczą (VSD) o współpracę z chińskim wywiadem. Ten przypadek łączy się z działaniami chińskich służb o których informuje również (wspólnie z VSD) wojskowy wywiad litewski (AOTD), ostrzegając że chińskie instytucje dążą do nawiązywania współpracy technologicznej z zachodnimi uniwersytetami i centrami badawczymi. Celem tych działań jest chęć zdobycia wiedzy i innowacji. Formy tych działań są różne, ale do najczęstszych można zaliczyć wspólne projekty badawcze i wymiana akademicka. Wśród innych przykładów związanych z zainteresowaniem wywiadu chińskiego w Europie wymienić należy aresztowanie 54- letniego greckiego pułkownika, który był specjalistą z zakresu telekomunikacji. Żołnierz ten miał współpracować z chińskim wywiadem przekazując informacje głównie zaszyfrowaną drogą elektroniczną. Inny przypadek miał miejsce we Francji gdzie aresztowano cztery osoby w sprawie nielegalnego przejmowania komunikacji systemu Starlink z rejonu Gironde we Francji. W 2024 r. aresztowano trzech obywateli Niemiec podejrzewanych o pozyskiwanie technologii niemieckich instytucji i firm, również w formie negocjowania i udziału w projektach badawczych związanych z obszarem technologii morskich.
Nowe firmy obronne w Estońskim Parku Przemysłowym w Ermistu
Estońskie Centrum Inwestycji Obronnych (ECDI) nawiązało współpracę i podpisało umowy z firmami, które utworzą nowe fabryki w parku przemysłu obronnego w Ermistu. Zgodnie z podpisanymi kontraktami firma Nitrotol OÜ będzie produkować amunicję, w tym miny i ładunki wybuchowe, Frankenburg Technologies OÜ będzie się specjalizować w produkcji rakiet krótkiego zasięgu dla systemów obrony powietrznej, Infinitum Strike OÜ będzie wytwarzać komponenty amunicji, a Odin Defence OÜ (związana z brytyjską firmą Thor Industries Ltd) – materiały wybuchowe na bazie tworzyw sztucznych (plastyczne materiały wybuchowe).
Park przemysłowy w Ermistu przeszedł do fazy realizacji rzeczywistych kontraktów. Na podstawie wyboru poszczególnych spółek i ich deklarowanej specjalizacji rozpoczyna się budowa pełnego łańcucha produkcji amunicji oraz systemów rakietowych krótkiego i średniego zasięgu. Produkcja ma ruszyć w 2027 roku i opiera się na koncepcji, w której państwo buduje infrastrukturę bazową (inwestycja ok. 50 mln euro), a wybrane firmy wznoszą własne hale i linie produkcyjne. Jest to pierwszy w Estonii obiekt zaprojektowany specjalnie z myślą o produkcji amunicji.
Wspólne porozumienie o planowaniu transportu i ewakuacji ludności
Kraje nordyckie i bałtyckie oraz Polska i Niemcy podpisały w marcu 2026 r. porozumienie dające podstawę do wprowadzenia wzajemnie obowiązujących regulacji dotyczących planowania ewakuacji ludności i transportu na wypadek wojny lub sytuacji kryzysowych wymagających uruchomienia tego typu procedur. Jest to szerokie porozumienie wykraczające poza tradycyjny format współpracy NB8, wskazujące na próby znajdowania wspólnych, regionalnych rozwiązań oraz na istniejące poczucie zagrożenia potencjalnym konfliktem.
Podpisany dokument daje nowe możliwości wzajemnej współpracy w zakresie przygotowania i aktualizacji procedur kontroli granicznych przy dyslokacji ludności, rejestracji osób, określenia korytarzy ewakuacyjnych i dróg transportu. Inicjatywa ta jest logiczną implementacją wniosków ze zdarzeń, które miały miejsce tuż po wybuchu wojny Rosji z Ukrainą w lutym 2022 r. Ówczesnym działaniom militarnym towarzyszyły masowe przepływy ludności i kryzys humanitarny. Wcześniejsze przygotowanie postępowania pozwala lepiej rozpoznać zagrożenia oraz przygotować odpowiednie reakcje.
Rozbudowa Sił Zbrojnych FR i przygotowania do długotrwałej wojny
W horyzoncie 2025–2027 trwa proces rozbudowy rosyjskiej armii, obejmujący zwiększanie stanu osobowego, rozwój kontraktowego komponentu sił zbrojnych oraz reorganizację struktur pod kątem prowadzenia wieloletniego konfliktu o wysokiej intensywności. Rosyjskie kierownictwo wojskowe zakłada trwałe odejście od modelu krótkotrwałej kampanii ekspedycyjnej na rzecz długiej wojny, wymagającej systematycznej rotacji personelu, uzupełniania strat i rozbudowy jednostek liniowych oraz zaplecza.
Rosja jawnie buduje struktury i zasoby pod wieloletni wysiłek zbrojny, co ma bezpośrednie znaczenie dla planowania NATO na wschodniej flance. Państwa regionu powinny weryfikować, czy ich tempo rozbudowy magazynów, rezerw i zdolności produkcyjnych jest adekwatne do przeciwnika, który planuje w horyzoncie lat, nie miesięcy.
Rosyjskie wnioski doktrynalne z wojny na Ukrainie
Działania na Ukrainie traktowane są przez rosyjską armię jako poligon dla weryfikacji i korekty doktryny wojennej. Kluczowe kierunki zmian obejmują przejście do głębokiej obrony, rozproszonych ugrupowań, masowego użycia artylerii i dronów oraz przebudowę systemu dowodzenia i zabezpieczenia logistycznego. Doświadczenia te mają zostać trwale wpisane w system szkolenia i przygotowania bojowego.
Rosja nie traktuje wojny jako incydentu, lecz jako laboratorium przyszłych konfliktów – w tym potencjalnych starć z NATO. Analiza kierunków korekty rosyjskiej doktryny pozwala prognozować formy działań, jakich należy oczekiwać na wschodniej flance: skala artylerii, znaczenie dronów, rozproszenie i głębokość obrony.
Masowe użycie dronów FPV jako nowy filar rosyjskiej walki ogniowej
Rosyjska armia masowo wykorzystuje drony FPV – szacunki wskazują na 120–140 tys. użytych aparatów, z docelową produkcją do 200 tys. rocznie. Drony stosowane są w połączeniu z klasyczną artylerią i stanowią tani środek rażenia celów punktowych, sprzętu i umocnień. Równolegle trwają prace nad adaptacją taktyki do środowiska silnego nasycenia środkami walki radioelektronicznej i systemami łączności satelitarnej przeciwnika.
FPV stają się centralnym elementem rosyjskiej walki ogniowej – tanią „artylerią ubogich”, kompensującą straty w klasycznych systemach rażenia. Dla państw wschodniej flanki oznacza to konieczność pilnych inwestycji w OPL bardzo krótkiego zasięgu, środki WRE, pasywną ochronę wojsk oraz budowę własnego masowego parku dronów ofensywnych.
Rosyjska mobilizacja przemysłowa i wzrost produkcji uzbrojenia
W latach 2024–2026 rosyjski kompleks wojskowo-przemysłowy znacząco zwiększył produkcję amunicji i sprzętu, z priorytetem dla artylerii, dronów i środków walki radioelektronicznej. Produkcja została przeorientowana na tryb długotrwałej gospodarki wojennej, z rosnącym udziałem sektora prywatnego – szczególnie w wytwarzaniu komponentów do bezzałogowców.
Skala rosyjskiej mobilizacji przemysłowej – nawet przy uwzględnieniu propagandowego zawyżania danych – stawia pytanie, czy regionalne zdolności produkcji amunicji i dronów w państwach NATO rosną w tempie pozwalającym dotrzymać kroku. Zestawienie rosyjskich deklaracji z zachodnimi szacunkami może stanowić punkt wyjścia do oceny bilansu przemysłowego obu stron.
Ewolucja rosyjskiego systemu mobilizacyjnego i ram prawnych
Rosyjski system mobilizacyjny przeszedł w ostatniej dekadzie serię reform – od ustaw z lat 2006 i 2014, przez mechanizmy mobilizacji częściowej z 2022 r., po kolejne zmiany legislacyjne w 2023 r. Obecny model ma charakter hybrydowy, łączący kontraktowych, rezerwistów, ochotników i formacje typu BARS. Planowane jest dalsze zwiększanie stanu osobowego do roku 2026–2027.
Sekwencja reform prawnych pokazuje systematyczne budowanie zdolności do szybkiego powiększania armii w sytuacji kryzysowej. Dla państw wschodniej flanki kluczowe jest zestawienie tego procesu z własnym tempem odbudowy rezerw, systemów mobilizacji i szkolenia rezerwistów – zwłaszcza w kontekście zdolności do szybkiego podniesienia liczebności sił zbrojnych w pierwszej fazie konfliktu.
Straty, uzupełnienia i akceptowalny poziom zużycia bojowego
Rosyjskie dowództwo zaakceptowało wysoki poziom strat jako stały element planowania i uwzględnia go w systemie rotacji, uzupełnień oraz odtwarzania gotowości bojowej jednostek. Struktura organizacyjna jest dostosowywana do prowadzenia długotrwałych działań o wysokiej intensywności, z ciągłym przepływem uzupełnień personalnych i sprzętowych.
Gotowość do ponoszenia wysokich strat w połączeniu ze zdolnością do szybkiego odtwarzania stanów osobowych i sprzętu może podważać jakościową przewagę NATO, o ile sojusz nie zapewni porównywalnego tempa uzupełnień na poziomie brygady i dywizji. Rosyjska zdolność „absorbowania strat” powinna być kluczowym parametrem w scenariuszach wojennych dla wschodniej flanki.
Postrzeganie NATO jako realnego przeciwnika w trwającym konflikcie
W rosyjskim dyskursie wojskowym NATO i państwa zachodnie prezentowane są nie jako potencjalny, lecz jako realny przeciwnik – organizator i gwarant wsparcia dla Ukrainy. Konflikt definiowany jest jako „wojna zastępcza” z „kolektywnym Zachodem”, a konieczność przygotowania do długotrwałej konfrontacji z sojuszem jest komunikowana bezpośrednio kadrze oficerskiej i żołnierzom.
Szczególne znaczenie ma fakt, że jest to język wewnętrzny, kierowany do wojskowych, nie do opinii publicznej. Takie postrzeganie NATO obniża próg interpretowania działań sojuszu na wschodniej flance jako wrogich i sprzyja eskalacyjnemu myśleniu w sytuacji kryzysowej.
Problemy logistyczne rosyjskiej armii w warunkach długotrwałych działań
Rosyjska armia zmaga się z poważnymi problemami w zakresie zaopatrzenia, organizacji tyłów i rotacji personelu. Trwają korekty w systemie dowodzenia logistycznego, zwiększanie roli formacji tyłowych i reorganizacja magazynowania. Rozwiązanie wąskich gardeł logistycznych traktowane jest jako warunek utrzymania zdolności bojowych w długim horyzoncie czasu.
Problemy logistyczne stanowią realną słabość systemową, którą można eksploatować poprzez działania na głębokie zaplecze, węzły transportowe i linie zaopatrzenia. Jednocześnie widoczne wysiłki na rzecz ich eliminacji powinny być uwzględniane w ocenach przyszłej zdolności FR do prowadzenia operacji poza obecnym teatrem działań.
Walka radioelektroniczna i przeciwdziałanie zachodniej infrastrukturze satelitarnej
Rośnie znaczenie walki radioelektronicznej (WRE) w rosyjskim planowaniu operacyjnym, obejmującej przeciwdziałanie systemom satelitarnym typu Starlink, rozwijanie środków zakłócania łączności i adaptację taktyki do warunków silnego nasycenia rozpoznaniem. WRE traktowana jest jako kluczowy komponent przyszłych operacji, determinujący skuteczność dronów, artylerii i systemów dowodzenia.
Rosjanie postrzegają przestrzeń elektromagnetyczną jako jeden z głównych teatrów walki, nie jedynie element wsparcia. Dla wschodniej flanki oznacza to konieczność inwestycji w odporność systemów C2, redundancję łączności i środki kontr-WRE. Rozwój rosyjskich zdolności WRE jest filarem planowania operacyjnego, nie dodatkiem.
Propaganda moralna i konsolidacja społeczeństwa na potrzeby długiej wojny
Rosyjski aparat wojskowy prowadzi intensywną kampanię konsolidacji moralnej, odwołując się do tradycji Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, heroizacji współczesnych żołnierzy i kultu ofiary. Przekaz kierowany do kadry wojskowej akcentuje „nieustępliwość” mimo strat oraz obowiązek dalszego materialnego wsparcia frontu przez społeczeństwo i regiony.
Skala mobilizacji symbolicznej wpływa na ocenę trwałości rosyjskiego poparcia społecznego dla wieloletniej wojny i zdolności przeciwnika do utrzymania morale przy rosnących stratach. Dla państw wschodniej flanki jest to jednocześnie ilustracja fundamentalnej różnicy między rosyjskim a zachodnim stylem komunikowania strat i ofiary wojennej.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
- Biuro Bezpieczeństwa Narodowego udostępniło prezentacje uczestników konferencji pt. „Między dobrowolnością a obowiązkiem: czy Polska potrzebuje powrotu zasadniczej służby wojskowej?”. Zachęcamy do zapoznania się z materiałem IWF dotyczącym koncepcji Powszechnej Służby Państwowej oraz innymi przygotowanymi prezentacjami, dostępnymi na stronie internetowej BBN.
- Instytut Wschodniej Flanki objął patronatem książkę pt. „Wojna, której nie chcemy. Ale czy jesteśmy na nią gotowi?” autorstwa Bartłomieja Wypartowicza i Wojciecha Kozioła, której premiera odbędzie się 27.03.2026 r. Publikacja stanowi analizę bezpieczeństwa Polski w kontekście rosnących napięć międzynarodowych. Zachęcamy do zamawiania książki na stronie wydawnictwa Prześwity.
