Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Zaostrzenie sytuacji na Morzu Czarnym
16 października 2026 r. minister obrony Dimitar Stojanow poinformował podczas obchodów Święta Sił Powietrznych, że Bułgaria wysłała do Sekretarza Generalnego NATO Marka Ruttego wnioski o dyslokowanie dodatkowych sił sojuszniczych na terytorium Bułgarii. Stojanow wyjaśnił, że Sofia poprosiła o wzmocnienie m.in. z użyciem lotnictwa taktycznego i patrolowego oraz systemów obrony powietrznej (w tym antydronowych). Zaznaczył, że celem jest co najmniej „pokazanie siły” na bułgarskim terytorium i wodach terytorialnych. Stojanow podkreślił, że bezpieczeństwa na Morzu Czarnym nie da się w pełni zagwarantować nawet przy obecności sił sojuszniczych, a potrzeby podobne do bułgarskich zgłaszają też Rumunia i państwa bałtyckie. Nie ma jeszcze potwierdzenia, jaka pomoc zostanie przyznana. Rzecznik NATO poinformował, że sprawę omówią ambasadorowie 32 państw w bieżącym tygodniu. Bułgaria przewiduje też przystąpienie do sojuszniczej inicjatywy antydronowej do końca października br., a Stojanow zapowiedział spotkanie z ministrami obrony Rumunii i Turcji oraz szefami sztabów trzech państw w celu uzgodnienia wspólnej strategii.
Prośba jest następstwem serii ataków dronów na jednostki handlowe na Morzu Czarnym. 6 października trafione zostały okręty Alfa Watan (zatonął) i Able w bułgarskiej strefie ekonomicznej. 13 października dwa kolejne statki zostały zaatakowane u wybrzeży Bułgarii, w tym jeden zatonął. W wyniku ataków, bułgarski rząd wezwał do wyjaśnień ambasador Rosji Eleonorę Mitrofałową. Jednocześnie w nocy z 14 na 15 października i rankiem 15 października dwa statki zostały trafione u ujścia kanału Sulina, jeden na rumuńskich wodach terytorialnych. Prezydent Rumunii Nicușor Dan jednoznacznie wskazał Rosję jako sprawcę, a Rutte spotkał się 15 października z Radewem i Danem, zapowiadając dostosowanie postawy do nasilonych ataków na okręty.
Czechy i Indie wzmacniają współpracę obronną
13 października 2026 r. w New Delhi minister obrony Indii Rajnath Singh spotkał się z pierwszym wicepremierem i ministrem przemysłu i handlu Czech Karelem Havlíčkiem. Według komunikatu indyjskiego MON obaj politycy przeanalizowali dwustronną współpracę przemysłowej w obronności, z zadowoleniem odnotowali powodzenie wspólnych przedsięwzięć (joint ventures) i uzgodnili jej rozszerzenie w ramach Indyjsko-Czeskiego Wspólnego Komitetu Obronnego. Celem jest wsparcie programu Make in India. W programie wizyty Havlíčka znalazły się też wizyty w zakładach w Bengaluru i Mumbaju. Spotkanie poprzedziło siódme posiedzenie komitetu w Pradze (7–9 października), poświęcone współpracy przemysłowej, szkoleniom wojskowym oraz, według ANI, współpracy w cyberbezpieczeństwie, zagrożeniach hybrydowych, obronie CBRN i bezpieczeństwie kosmicznym. Stronę czeską kierowała dyrektor departamentu współpracy przemysłowej MON Radka Konderlová. 20 października do Pragi przyjedzie delegacja przemysłu indyjskiego Society of Indian Defence Manufacturers (SIDM) na seminarium współpracy przemysłowej, organizowane równolegle z wystawą Future Forces Forum 2026.
Wizyta ma charakter deklaratywny, ale jest sygnałem wyraźnego kierunku. Czeski przemysł zbrojeniowy, szuka partnerów także poza Europą. Odzwierciedleniem tego trendu jest np. wzmacnianie obecności w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, a obecnie, w Indiach. Delegacji czeskiej przewodził pierwszy wicepremier odpowiedzialny za przemysł i handel, co potwierdza, że kanał jest przede wszystkim komercyjnie, a nie jako instrument wzmacniania bezpieczeństwa. Trwająca ekspansja kontrastuje z wcześniej odnotowanymi ograniczeniami zaangażowania operacyjnego Pragi na flance wschodniej. Silny, eksportowo zorientowany przemysł obronny idzie w parze z powściągliwością państwa w wymiarze aktywności w NATO.
Próby podpalenia infrastruktury Starlink na Litwie i w Bułgarii
18 października 2026 r. w Wilnie, w dzielnicy Aukštieji Paneriai, doszło do próby podpalenia infrastruktury telekomunikacyjnej związanej z systemem Starlink. Ogień został szybko opanowany, straty materialne były niewielkie, a funkcjonowanie usługi nie zostało zakłócone. Litewska policja wszczęła postępowanie w sprawie uszkodzenia mienia. Szef Narodowego Centrum Zarządzania Kryzysowego Vilmantas Vitkauskas określił zdarzenie jako akt sabotażu powiązany z Rosją, jednak nie przedstawiono publicznie dowodów pozwalających na jednoznaczne ustalenie tożsamości sprawców ani zleceniodawców. Podobny incydent odnotowano w Bułgarii, gdzie 12 października ujawniono podpalenie infrastruktury Starlink w obiekcie położonym w pobliżu Sofii. Według informacji przekazanych przez bułgarskiego posła Iwajłę Mirczewa dwóch zamaskowanych sprawców podpaliło 11 z 17 anten. Bułgarskie służby wszczęły dochodzenie, a 15 października przedstawiciel Ministerstwa Spraw Wewnętrznych poinformował o zidentyfikowaniu podejrzanych. Szczegóły postępowania nie zostały ujawnione. Władze zapowiedziały również wzmocnienie ochrony podobnych obiektów. Do 19 października nie przedstawiono oficjalnych ustaleń potwierdzających odpowiedzialność rosyjskich służb za zdarzenie w Bułgarii.
Incydenty na Litwie i w Bułgarii, polegające na podpaleniu infrastruktury związanej z systemem Starlink, należy analizować na tle wcześniejszych zdarzeń w Polsce, gdzie również doszło do ataku na obiekt powiązany z tym systemem. Polski przypadek stanowi istotny punkt odniesienia przy ocenie zagrożeń dla naziemnej infrastruktury łączności satelitarnej w Europie Środkowej i Wschodniej. Powtarzalność tego rodzaju zdarzeń uzasadnia sprawdzenie, czy sprawcy stosowali podobne metody działania, prowadzili rozpoznanie obiektów oraz dysponowali informacjami o ich znaczeniu. Starlink ma istotne znaczenie dla utrzymywania łączności, w tym w kontekście wsparcia Ukrainy, co może zwiększać strategiczne znaczenie infrastruktury związanej z tym systemem. Z perspektywy kontrwywiadowczej kluczowe pozostaje ustalenie, czy incydenty były działaniami niezależnymi, czy też wpisują się w szersze działania wymierzone w infrastrukturę telekomunikacyjną państw regionu. Jednocześnie podobieństwo celów nie stanowi samo w sobie dowodu na wspólnego zleceniodawcę ani koordynację działań. Ocenę charakteru tych zdarzeń powinny zatem determinować wyniki postępowań oraz ustalenia dotyczące motywacji, powiązań i sposobu działania sprawców.
Finowie rozważają uruchomienie międzyrządowej sprzedaży uzbrojenia (G2G)
Grupa robocza fińskiego Ministerstwa Obrony przekazała 14 października 2026 r. ministrowi Anttiemu Häkkänenowi raport końcowy „Raport końcowy grupy roboczej ds. mechanizmu G2G wspierającego promocję eksportu przemysłu obronnego i międzynarodową współpracę technologiczną” (fin. „Puolustusteollisuuden vienninedistämistä ja kansainvälistä teknologiayhteistyötä tukevan G2G-toiminnon työryhmän loppuraportti”). Raport rekomenduje wdrożenie najpóźniej do czerwca 2027 r. mechanizmu G2G, w którym państwo kupowałoby sprzęt od krajowych producentów i odsprzedawało go zagranicznym rządom. Rozwiązanie uzupełniłoby obecne wsparcie kontraktów zawieranych przez firmy i otworzyłoby dostęp do zamówień państw wymagających umowy międzyrządowej. Kierowanie systemem przypadłoby resortowi obrony, a realizacja handlowa i techniczna siłom zbrojnym, głównie Centrum Logistycznemu Sił Zbrojnych Finlandii (fin. Puolustusvoimien logistiikkalaitos), przy wsparciu dodatkowego personelu. Według szacunków przedsiębiorstw potencjalne transakcje mogłyby w najbliższych latach osiągnąć 6–8 mld euro, a koszty obsługi pokrywałyby korzystające z nich podmioty, przy czym pełne uruchomienie modelu zależy od doprecyzowania zasad finansowania, odpowiedzialności umownej, kontroli eksportu i oceny prawnej projektów. Dotychczasowym przykładem modelu hybrydowego jest słowacki zakup 76 pojazdów Patria AMV XP za 447 mln euro z 2022 r., w którym umowę międzyrządową uzupełniły kontrakty handlowe słowackiego MON i państwowej spółki Konštrukta-Defence z Patrią.
Grupa robocza przeanalizowała dwa podstawowe warianty G2G: sprzedaż przez państwo sprzętu z własnych zapasów oraz zakup nowego sprzętu od przemysłu i jego odsprzedaż innemu rządowi. Rekomendowała ten drugi jako uzupełnienie dotychczasowego wsparcia kontraktów firm. Propozycja przenosi część ryzyka handlowego z producentów na państwo, co otwiera fińskiej zbrojeniówce rynki dostępne dotąd tylko w formule międzyrządowej, ale obciąża budżet odpowiedzialnością za opóźnienia i wady. Przypadek słowacki, w którym w 2026 r. trzeba było renegocjować harmonogram dostaw, pokazuje, że takie spory w pełnym modelu G2G toczyłyby się już bezpośrednio między rządami. Najwięcej mogą zyskać mniejsze państwa flanki, takie jak państwa bałtyckie czy Słowacja, dla których gwarancja państwa i krótsze procedury są realną przewagą. Czynnikiem ograniczającym wdrożenie mechanizmu mogą okazać się możliwości kadrowe i organizacyjne Centrum Logistycznego Sił Zbrojnych Finlandii (fin. Puolustusvoimien logistiikkalaitos), które już teraz obsługuje rosnące zakupy związane z celem 3% PKB na obronność do 2029 r.
Białoruś – dekret nr 358 rozszerza pobór oficerów rezerwy na „inne wojska i formacje wojskowe”
13 października Łukaszenka podpisał dekret nr 358 „O zmianie dekretu Prezydenta Republiki Białorusi w sprawach poboru do służby wojskowej”, opublikowany 14 października na Narodowym Portalu Prawnym pod pozycją 3-2/22682 i obowiązujący od dnia następującego po publikacji. Akt zmienia dekret nr 132 z 17 kwietnia 2026 r. „O poborze oficerów rezerwy do służby wojskowej”, który przewidywał powołanie w 2026 r. do Sił Zbrojnych i organów służby granicznej mężczyzn do 27. roku życia ze statusem oficera rezerwy, którzy nie odbyli zasadniczej służby wojskowej ani służby w rezerwie i nie mają prawa do odroczenia. W punkcie 1 dekretu nr 132 słowa „i organy służby granicznej” zastąpiono sformułowaniem „inne wojska i formacje wojskowe”, w punkcie 2 Państwowy Komitet Graniczny zastąpiono „innymi zainteresowanymi organami państwowymi, w których przewidziano służbę wojskową”, natomiast akapit czwarty punktu 1 oznaczono klauzulą „do użytku służbowego”, przez co opublikowano wyłącznie wyciąg z dokumentu.
Zmiana jest formalnie niewielka, ale przesuwa granicę tegorocznego poboru oficerów rezerwy poza Siły Zbrojne i Straż Graniczną na wszystkie struktury, w których białoruskie prawo przewiduje służbę wojskową, czyli przede wszystkim na wojska wewnętrzne MSW, a także na organy Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego, Służbę Bezpieczeństwa Prezydenta i Centrum Operacyjno-Analityczne. Utajnienie akapitu czwartego wskazuje, że klauzulą objęto najpewniej limit liczbowy albo rozdzielnik powołań pomiędzy resorty, a więc tę część dokumentu, która pozwalałaby ocenić skalę przedsięwzięcia. Czas wydania dekretu, w dniu narady podsumowującej pierwszą w historii kontrolę gotowości mobilizacyjnej brygady wojsk wewnętrznych, sugeruje związek z ujawnionymi tam problemami w uzupełnianiu stanów oficerskich formacji poza Ministerstwem Obrony. Jest to narzędzie uzupełniania pierwszych stanowisk oficerskich w cyklu rocznym, a nie forma mobilizacji; dekret nie zmienia liczebności sił ani nie wprowadza nowych kategorii zobowiązanych, lecz pokazuje, że przygotowania obejmują równolegle wszystkie komponenty organizacji wojskowej państwa.
Białoruś – pakiet projektów ustaw o obronie, ochronie ludności i służbie wojskowej oraz porządki w aktach resortu obrony
15 października wiceprzewodniczący Izby Reprezentantów Wadim Ipatow poinformował uczestników Narady Koordynacyjnej przewodniczących komisji obrony i bezpieczeństwa parlamentów państw ODKB, że głównym zadaniem izby na najbliższy okres jest ustawowe zabezpieczenie potencjału obronnego oraz stworzenie jednolitego systemu przygotowania ludności w zakresie obrony cywilnej i ochrony przed sytuacjami nadzwyczajnymi, a Stała Komisja do spraw Bezpieczeństwa Narodowego przygotowuje do rozpatrzenia projekty ustaw o ochronie cywilnej, o udziale obywateli w ochronie porządku publicznego, o obronie oraz o zmianie ustawy w sprawach służby wojskowej. W tym samym tygodniu, 17 października, opublikowano postanowienie Ministerstwa Obrony nr 34 z 8 października, które uchyla 11 aktów resortowych, w tym normy zakwaterowania związków taktycznych, jednostek i organizacji Sił Zbrojnych z 2002 r. ze skutkiem od 1 grudnia 2026 r. oraz postanowienie nr 34 z 14 lipca 2010 r. o trybie i formie podejmowania decyzji o czasowym ograniczeniu prawa wyjazdu za granicę wraz z jego trzema nowelizacjami ze skutkiem od 23 stycznia 2027 r., a 16 października postanowienie nr 33 z 7 października uchylające przepisy o zaopatrzeniu mundurowym personelu cywilnego ochrony zmilitaryzowanej i przeciwpożarowej Sił Zbrojnych.
Wystąpienie Ipatowa jest pierwszym publicznym zestawieniem pakietu legislacyjnego, który łączy w jednym cyklu nową ustawę o obronie, ustawę o ochronie cywilnej, przepisy o włączaniu obywateli w ochronę porządku i kolejną nowelizację prawa o służbie wojskowej. Są to zapowiedzi, nie projekty wniesione do izby, a w komunikacie brak numerów i terminów, więc ich treść pozostaje nieznana; ważne jest jednak, że mowa o projekcie ustawy o obronie, a nie o nowelizacji ustawy z 1992 r., co, jeżeli nie jest skrótem myślowym mówcy, zwykle oznacza zmianę konstrukcji systemu, na przykład wpisanie do niej pospolitego ruszenia i obrony terytorialnej w kształcie ukształtowanym po 2022 r. Uchylenie przez resort obrony trybu ograniczania wyjazdu za granicę od 23 stycznia 2027 r. wskazuje, że od tej daty materię tę ma regulować inny akt, najprawdopodobniej wyższego rzędu, i warto śledzić, czy pojawi się on jako część zapowiedzianej nowelizacji ustawy o służbie wojskowej. Uchylenie norm zakwaterowania z 2002 r. od 1 grudnia należy czytać jako zapowiedź nowych norm, co bywa związane ze zmianą struktury jednostek; samo uchylenie nie jest ani redukcją, ani rozbudową sił i w tym zakresie trzeba poczekać na akt zastępujący.
Rosja – operacja „Nielegał-2026” w obwodzie kaliningradzkim z udziałem FSB i Straży Granicznej FSB
17 października Zarząd MSW w obwodzie kaliningradzkim podsumował operację profilaktyczną „Nielegał-2026”, prowadzoną wspólnie z zarządem FSB, prokuraturą obwodową, Rosgwardią i Zarządem Granicznym FSB w obwodzie, podczas której sprawdzano budowy, obiekty infrastruktury transportowej i handlowej oraz miejsca skupisk cudzoziemców; ujawniono 524 naruszenia przepisów migracyjnych z rozdziałów 18 i 20 Kodeksu wykroczeń administracyjnych, sporządzono protokoły wobec 298 cudzoziemców za naruszenie zasad wjazdu i pobytu, 30 ukarano za nielegalną pracę, wobec 74 orzeczono wydalenie administracyjne, 186 osobom zakazano wjazdu do Rosji, 78 wpisano do rejestru osób kontrolowanych, 125 mieszkańców obwodu ukarano grzywnami na łączną kwotę ponad 2,1 mln rubli za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców, a wobec 15 osób wszczęto sprawy karne z artykułów 322.2, 322.3 i 327 Kodeksu karnego o organizację nielegalnej migracji i fałszowanie dokumentów; wszystkie osoby sprawdzono w ewidencjach MSW i narodowego biura Interpolu. Wcześniejszy etap tej samej operacji w dniach 1-5 października objął 178 obiektów i 579 cudzoziemców, zakończył się 13 decyzjami o wydaleniu i 41 zakazami wjazdu, a MSW zapowiedziało, że działania będą prowadzone regularnie.
Dane z Kaliningradu pokazują skalę kontroli migracyjnej w eksklawie i jej konstrukcję instytucjonalną, w której MSW działa wspólnie z kontrwywiadem i strażą graniczną, a sprawdzenia w ewidencji Interpolu i wpisy do rejestru osób kontrolowanych, prowadzonego od 2025 roku, służą filtrowaniu cudzoziemców pod kątem bezpieczeństwa, a nie tylko legalności pracy. Udział Zarządu Granicznego FSB i rozciągnięcie kontroli na obiekty transportowe wskazują, że operacja pełni także funkcję kontrwywiadowczą w regionie granicznym z Polską i Litwą, gdzie służby rosyjskie obawiają się wykorzystania migrantów zarobkowych do rozpoznania infrastruktury. Liczby, w tym 74 wydalenia i 186 zakazów wjazdu w jednej turze, są wysokie jak na region o niewielkiej liczbie cudzoziemców i sugerują, że presja na środowiska migranckie w eksklawie rośnie szybciej niż w pozostałej części kraju. Jest to działanie policyjne prowadzone w cyklu rocznym, a nie element przygotowań wojskowych, lecz jego skutkiem jest rozszerzenie kontroli nad ludnością obwodu w sposób typowy dla terytorium traktowanego jako obszar przyfrontowy.
Rosja – Rosgwardia w Północno-Zachodnim Okręgu ćwiczy remont sprzętu pod uderzeniami bezzałogowców
19 października Rosgwardia poinformowała o taktyczno-specjalnym ćwiczeniu pododdziałów remontowych 33. Brygady Operacyjnego Przeznaczenia Północno-Zachodniego Okręgu wojsk gwardii narodowej w obwodzie leningradzkim, przygotowanym na podstawie doświadczeń z wojny przeciwko Ukrainie, w którym żołnierze prowadzili rozpoznanie techniczne, ewakuację i naprawę uszkodzonego uzbrojenia oraz sprzętu wojskowego i specjalnego, a działania pododdziałów remontowych przed uderzeniami bezzałogowców pozorowanego przeciwnika osłaniały mobilne grupy ogniowe; ćwiczeniem kierował zastępca dowódcy okręgu do spraw uzbrojenia gen. mjr Almir Imatdinow, a obserwowali je uczestnicy zgrupowania szkoleniowo-metodycznego zastępców szefów organów terytorialnych i zastępców dowódców jednostek do spraw uzbrojenia z 11 regionów północno-zachodniej Rosji. 13 października Zarząd Rosgwardii w obwodzie pskowskim podał, że jego funkcjonariusze i żołnierze wzięli udział w ogólnorosyjskim treningu sztabowym obrony cywilnej na temat organizacji i prowadzenia obrony cywilnej w warunkach współczesnych konfliktów, prowadzonym pod kierownictwem wiceministra do spraw sytuacji nadzwyczajnych, w którym ćwiczono stawianie sił i środków w gotowość oraz sprawdzano sposoby ochrony ludności w warunkach współczesnych konfliktów.
Brygada Operacyjnego Przeznaczenia z Lebiażego pod Petersburgiem jest główną jednostką liniową Rosgwardii na kierunku bałtyckim i fińskim, a ćwiczenie jej pododdziałów remontowych w warunkach uderzeń bezzałogowców pokazuje, że formacja przenosi na własny teren procedury wypracowane na froncie, w tym osłonę warsztatów polowych przez mobilne grupy ogniowe. Zgromadzenie na tym ćwiczeniu zastępców do spraw uzbrojenia z 11 regionów oznacza, że model ma zostać ujednolicony w całym okręgu, od Kaliningradu po Murmańsk. W połączeniu z udziałem pskowskiego zarządu Rosgwardii w treningu obrony cywilnej z udziałem resortu sytuacji nadzwyczajnych tworzy to obraz formacji przygotowywanej do działania w warunkach ataków na własne zaplecze, a nie wyłącznie do zadań porządkowych. Są to przedsięwzięcia szkoleniowe w ramach rocznego planu, nie zmiany dyslokacji ani rozwinięcie sił, lecz pokazują, że scenariusz uderzeń na tyły w obwodach leningradzkim i pskowskim został włączony do planowania szkoleniowego Rosgwardii jako zagadnienie bieżące.
