Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Rumunia i Ukraina zawierają porozumienie w sprawie wspólnej produkcji dronów
Podczas wizyty Prezydenta Ukrainy w Bukareszcie w dn. 12 marca zawarto szereg porozumień dwustronnych, w tym jedno przewidujące wspólną produkcję uzbrojenia i bezzałogowych systemów powietrznych. Wspólnie podpisany dokument ma rangę listu intencyjnego, niemniej jest wsparty wspólnym projektem, który ma zostać sfinansowany w ramach unijnego programu SAFE, o wartości ok. 200 mln EUR. W ramach projektu Ukraina ma zapewnić transfer odpowiednich technologii i części komponentów, zaś Rumunia teren i infrastrukturę właściwą do rozwinięcia produkcji.
Rumuński rząd stara się prezentować jako stosunkowo otwarty na współpracę z Kijowem w kontekście regionalnym i gotowy do przejmowania części zadań od innych partnerów, zarówno w sferze dostaw pomocy wojskowej, jak i rozwijania wspólnych projektów przemysłowych. Obecnie brak szczegółowych informacji na temat lokalizacji czy produktów w ramach wspólnego projektu, dofinansowanego poprzez SAFE.
Rumuński rząd udziela wsparcia amerykańskiej operacji przeciwko Iranowi
11 marca po posiedzeniu Najwyższej Rady Obrony Narodowej, Rumunia zaakceptowała amerykański wniosek o użycie bazy lotniczej Mihail Kogalniceanu do wzmocnienia zaplecza prowadzonej przeciwko Iranowi operacji wojskowej. Strona amerykańska w trybie niezwłocznym rozmieści na terenie wyżej wymienionej bazy ok. 400-500 żołnierzy i nieujawniony pakiet sprzętowy. Na płycie lotniska pojawiły się między innymi dodatkowe trzy tankowce powietrzne Boeing KC-135 Stratotanker. Dodatkowy sprzęt zostanie również rozmieszczony w bazach Câmpia Turzii i Deveselu.
Wniosek amerykańskiego rządu o użycie bazy lotniczej Mihail Kogalniceanu pokazuje trwałe strategiczne znaczenie tego obiektu dla potencjalnych działań amerykańskich na Bliskim Wschodzie, a potencjalnie również dla działań na wschodniej flance NATO. Położona w pobliżu Morza Czarnego baza jest wciąż rozbudowywana i pomimo niedawnych redukcji amerykańskiego kontyngentu w Rumunii, pozostaje jednym z kluczowych atutów Bukaresztu w relacjach z USA.
Prezydent Słowacji o konieczności zmian w ustawie zasadniczej
Prezydent Słowacji Manuel Pellegrini zainicjował dyskusję o konieczności zmian w słowackiej konstytucji, uzasadniając ją potrzebą wprowadzenia zapisów o nowym stanie wyjątkowym, który pozwoli na wykorzystanie jednostek sił zbrojnych do przeciwdziałania kryzysom, poza regularnym konfliktem zbrojnym. Pellegrini rozmawiał na ten temat z szefem słowackiego Sztabu Generalnego Danielem Zmeko i ministrem obrony Robertem Kalinakiem, którzy poparli inicjatywę prezydencką. Jako potencjalne zagrożenia wskazano między innymi możliwość zmasowanych ataków na infrastrukturę krytyczną. Następnym etapem debaty mają być konsultacje ze środowiskami eksperckimi.
Deklaracja Prezydenta Pellegriniego pokazuje rosnącą świadomość zagrożeń w państwach wschodniej flanki NATO, które nie są związane z regularnym konfliktem zbrojnym, ale możliwością wystąpienia skoordynowanych ataków wykorzystujących podatności państwa np. w wymiarze energetycznym czy funkcjonowania regionów przygranicznych. Przeciwdziałanie z użyciem sił zbrojnych (włącznie z efektywnym wykorzystaniem wybranych pododdziałów do działań bojowych) wymaga przygotowania odpowiednich uwarunkowań prawnych, ze zmianą zapisów konstytucyjnych włącznie. Z uwagi na wrażliwość tematu potencjalnych zmian ustawy zasadniczej, szczególnie kwestii stanów wyjątkowych, propozycja Pellegriniego na pewno wywoła ożywione dyskusje w kręgach eksperckich.
Żołnierze z GRU i WDW w zespołach ochrony tankowców floty cieni
Tankowce należące do tzw. „floty cieni”, od miesięcy monitorowanej w kontekście transportu ropy naftowej na Bałtyku, są wzmacniane specjalnymi, dedykowanymi zespołami ochrony. Na listach załóg często pojawiają się osoby deklarowane jako personel techniczny, jednak bez udokumentowanych kompetencji w tym zakresie. Zjawisko to zwróciło uwagę analityków i ekspertów, co doprowadziło do ujawnienia szeregu danych personalnych weteranów rosyjskiego wywiadu wojskowego GRU, spadochroniarzy rosyjskich wojsk powietrzno-desantowych WDW (ros. Воздушно-десантные войска) oraz innych osób powiązanych z rosyjskim wojskowymi służbami specjalnymi.
Zabezpieczenie transportu ropy szlakami bałtyckimi staje się dla Rosji kluczowe ze względu na konieczność ochrony istotnych źródeł dochodów. Wśród załóg lokowane są osoby posiadające doświadczenie wojskowe, pracę w służbach specjalnych, a niekiedy także uczestnictwo w działaniach Grupy Wagnera, np. w Syrii. Ma to na celu podniesienie poziomu bezpieczeństwa realizowanych transportów. Służby wywiadowcze państw bałtyckich oceniają, że taki mechanizm ma utrudnić przejmowanie i kontrolę statków tzw. „floty cieni”, zwiększając ryzyko prowadzenia takich operacji.
Ćwiczenia Cold Response 2026 w Finlandii, Norwegii i Szwecji
Aktualnie trwają Ćwiczenia wojskowe NATO Cold Response 2026. Prowadzone są w północnej Finlandii, Szwecji i Norwegii, która jest organizatorem tegorocznego przedsięwzięcia. Manewry pełnią funkcję praktycznego sprawdzianu sił NATO Forward Land Forces (FLF) usytuowanych w Finlandii i Szwecji pełniącego rolę państwa ramowego. W ćwiczeniach uczestniczy około 25 tysięcy żołnierzy z 14 państw.
Tegoroczne manewry skupiają się na prowadzeniu operacji w warunkach arktycznych, doskonaleniu współdziałania między siłami oraz sprawdzaniu zdolności do szybkiego przerzutu i integracji wojsk w regionie północnym. Ćwiczenia stanowią element szerszego przedsięwzięcia NATO Arctic Sentry, którego celem jest wzmocnienie odstraszania oraz zwiększenie obecności sojuszu. W samej tylko Finlandii aktywność podejmowana jest w rejonie poligonu Rovajärvi w Laponii, gdzie ćwiczy ponad 7500 tys żołnierzy, w tym 3500 Finów, w tym około 2000 rezerwistów. Największy zagraniczny kontyngent w Finlandii pochodzi ze Szwecji, która rozmieściła kwaterę główną dywizji i około 2000 żołnierzy. W Norwegii ćwiczenia realizowane są na północy w okolicy Tromsø i Alta przy granicy fińsko-szwedzkiej, natomiast w Szwecji w rejonie Kiruna i Boden przy granicy fińskiej.
Rosyjskie ćwiczenia morskie i przezbrojenie na kierunku północno‑zachodnim
Na Morzu Bałtyckim mały okręt rakietowy „Buria” projektu 22800 „Karakurt” przeprowadził państwowe próby, w tym strzelanie z morskiego systemu „Pancyr‑M” do rakiety‑celu odpalonej z korwety „Boikij”, skutecznie niszcząc cel dwoma pociskami; równolegle na Morzu Barentsa krążownik „Marszałek Ustinow” realizował strzelania artyleryjskie AK‑130 do celów brzegowych i ćwiczył ochronę przed morskimi dronami, a koncern „Kalasznikow” przekazał wojsku pierwszą w 2026 roku partię skróconych karabinów AK‑12K dla pododdziałów szturmowych i rozpoznawczych.
Pakiet tych działań wskazuje na równoległe wzmacnianie rosyjskich zdolności uderzeniowych i obrony bezpośredniej – Bałtyk dostaje nowy, relatywnie tani nośnik precyzyjnego uzbrojenia w postaci „Karakurta” z organiczną OPL bliskiego zasięgu, Flota Północna intensyfikuje trening w zwalczaniu dronów morskich i celów brzegowych, a wojska WDW otrzymują bardziej ergonomiczne, „skompresowane” karabiny AK‑12K, zoptymalizowane pod walkę w zabudowie i działania dywersyjno‑rozpoznawcze – razem buduje to obraz armii uczącej się z Ukrainy i krok po kroku poprawiającej zdolności do prowadzenia działań wysokiej intensywności na kierunku północno‑zachodnim.
Sabotaż infrastruktury kolejowej na Łotwie z sierpnia 2025 r. – nowe ustalenia
Na początku marca Łotewska Służba Bezpieczeństwa (VDD) skierowała wniosek o wszczęcie postępowania karnego wobec dwóch osób podejrzewanych o podpalenie elementów infrastruktury kolejowej na Łotwie. Incydent miał miejsce w sierpniu 2025 r. W toku śledztwa ustalono, że działania sabotażowe obejmowały lokomotywę oraz elementy przekaźnikowe na trasie kolejowej. Sprawcy zostali zatrzymani na początku września ubiegłego roku.
Działania prowadzone przez VDD pozwoliły ustalić kolejne szczegóły i okoliczności zniszczeń. Wiadomo między innymi, że, podobnie jak w wielu innych krajach Europy, sprawcy nagrywali moment podpalenia i przesyłali materiały wideo do swoich zleceniodawców jako dowód wykonania zadania. Obaj podejrzani zostali tymczasowo aresztowani.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
“Mózgi wojny. Rosyjski kompleks naukowo‑przemysłowy a realny potencjał obronny” to nowa analiza opublikowana przez eksperta IWF ppłk (rez.) Macieja Korowaja. Tekst pokazuje, jak naprawdę działa rosyjski kompleks naukowo-wojskowy oraz co to oznacza dla zdolności Kremla do długiej wojny z Zachodem. Analiza dostępna jest pod linkiem.
W dniu 12 marca 2026 r. powołano Radę Bezpieczeństwa i Obronności przy Prezydencie RP. Przewodniczącym rady został dr hab. Sławomir Cenckiewicz, Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Z przyjemnością informujemy, że nominacje do Rady odebrali przedstawiciele Instytutu Wschodniej Flanki: przewodniczący Rady Programowej IWF Michał Dworczyk (jako wiceprzewodniczący) i jeden z naszych ekspertów, płk (rez.) Łukasz Paczesny.
