Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Rumunia pozyska śmigłowce H225M Caracal?
Rumunia planuje pozyskanie nieokreślonej liczby śmigłowców wielozadaniowych H225M Caracal i średnich śmigłowców transportowych H175 od francuskiej części koncernu Airbus. Plany zakupowe miały zostać uwzględnione we wniosku o korzystne kredytowanie z unijnego programu SAFE – Bukareszt złożył jeden z największych wniosków spośród wszystkich państw członkowskich. Suma kontraktu miałaby opiewać na ok. 1 mld EUR. Ostateczne losy kontraktu mają być związane z kwestią lokalizacji produkcji w zakładach spółki IAR w rumuńskim Brașovie. Alternatywnym kierunkiem zakupowym pozostają amerykańskie śmigłowce Black Hawk produkcji Lockheed Martin, niemniej na razie nie mają one tak korzystnej struktury finansowania.
Rumunia stara się prowadzić zrównoważoną politykę zakupową, aby utrzymać dobre relacje zarówno ze Stanami Zjednoczonymi, jak i państwami zachodnioeuropejskimi. Tradycje współpracy sektorów lotniczych Rumunii i Francji sięgają jeszcze lat 70-tych XX w., zaś Paryż stara się aktywnie wykorzystywać wieloletnie powiązania między oboma państwami do promowania swojej aktywnej roli w regionie. Z uwagi na rosnące znaczenie sektora zbrojeniowego w rumuńskiej debacie publicznej, prawdopodobna wydaje się przynajmniej częściowa lokalizacja produkcji śmigłowców Airbusa w Rumunii.
Bułgarski kryzys polityczny uderza w modernizację techniczną sił zbrojnych
Odchodzący ze stanowiska minister obrony Bułgarii Atanas Zaprjanow ostrzegł, że przedłużający się pat parlamentarny, wynikający z braku stabilnej większości, zaczyna wpływać na harmonogram modernizacji technicznej sił zbrojnych. Przykładem jest brak działań legislacyjnych, które pozwoliłyby na wypłatę kolejnej transzy płatności (ok. 42 mln EUR) za radary TRML 3D zakontraktowane we francuskiej spółce Thales.
Przedłużający się kryzys polityczny w Bułgarii uderza w programy modernizacyjne również w związku z rosnącą zależnością polityki obronnej od zewnętrznego wsparcia finansowego, w tym pożyczek pozyskiwanych na poziomie unijnym. Pogłębiający się brak stabilności finansowania obronności może stanowić przeszkodę zarówno w relacjach z Brukselą, jak i wypełnianiem przez Sofię zobowiązań sojuszniczych w ramach NATO.
Premierzy Czech i Słowacji wspólnie o potencjalnym wysłaniu żołnierzy na Ukrainę
Podczas wspólnej konferencji prasowej w dn. 8 stycznia br., premierzy Czech Andrej Babiš i Słowacji Robert Fico, wspólnie zadeklarowali sprzeciw wobec potencjalnego wysłania żołnierzy na Ukrainę w ramach misji stabilizacyjnej, wspierającej realizację zawieszenia broni. W opinii obu liderów, obecność europejskich żołnierzy na Ukrainie nie tworzyłaby warunków dla długotrwałego utrzymania pokoju. Premier Czech zwrócił uwagę, że większość państw europejskich, wyłączywszy Wielką Brytanię i Francję, dotychczas nie zadeklarowała gotowości do takiego ruchu.
Premierzy Czech i Słowacji odzwierciedlają dominujące nastroje w swoich państwach, a szczególnie we własnych elektoratach, które stanowczo odrzucają głębsze uwikłanie w ukraińską wojnę obronną z Rosją. Jednocześnie, zarówno czeski, jak i słowacki rząd w dalszym ciągu będą lawirować w kwestii wsparcia zbrojeniowego dla strony ukraińskiej z uwagi na istotne zyski jakie osiąga przemysł zbrojeniowy, szczególnie w zakresie dostaw amunicji czy remontów uzbrojenia.
Litwa kupuje bojowy wóz piechoty CV90
Na Litwie zatwierdzono kontrakt na dostawę 100 bojowych wozów piechoty CV90. Przedsięwzięcie zostanie zrealizowane w ramach wspólnego zamówienia, w którym uczestniczą również Finlandia, Norwegia, Szwecja, Holandia oraz Estonia. Taka formuła współpracy ma na celu optymalizację procesu produkcji oraz pogłębienie kooperacji obronnej między tymi państwami.
Podpisanie umowy zakłada, że pierwsze dostawy trafią do litewskiej armii już w 2028 roku. Co istotne, Litwini wynegocjowali możliwość produkcji wybranych elementów technicznych bezpośrednio u siebie w kraju.
CV90, produkowany przez firmę brytyjsko-szwedzką BAE Systems Hägglunds, to pojazd gąsienicowy cechujący się wysoką mobilnością i dużą siłą ognia. Obecnie maszyny te znajdują się na wyposażeniu m.in. Szwecji, Danii, Estonii, Finlandii i Holandii, a ich zakup planują kolejne kraje (np. Słowacja). Można zauważyć, że CV90 staje się powoli europejskim standardem nowoczesnego bojowego wozu piechoty. Nowo zamówione egzemplarze zostaną wyposażone w zaawansowany izraelski system ochrony aktywnej Iron Fist izraelskiej firmy Elbit Systems.
Szwedzka służba kontrwywiadu Säpo aresztowała mężczyznę podejrzewanego o działalność szpiegowską przeciwko Szwedzkim Siłom Zbrojnym
Na początku stycznia szwedzka służba Säpo (szw. Säkerhetspolisen) aresztowała w Sztokholmie 33-letniego mężczyznę pochodzącego z regionu Mellansverige. Sprawa związana jest z podejrzeniem prowadzenia działalności szpiegowskiej na terytorium Szwecji przez kilka ostatnich lat. Zatrzymany miał powiązania ze Szwedzkimi Siłami Zbrojnymi, co mogło mieć istotne znaczenie z punktu widzenia obcych służb wywiadowczych.
Na obecnym etapie prowadzonych postępowań funkcjonują jedynie nieoficjalne potwierdzenia, że zatrzymany mężczyzna współpracował z rosyjskimi służbami wywiadowczymi. Jednocześnie wiadomo, że podejrzewany Szwed był specjalistą w jednej z firm IT, która w latach 2018–2022 realizowała kontrakty na rzecz szwedzkiego wojska. W kolejnych latach miał prowadzić już działalność w ramach własnej firmy konsultingowej o profilu cybernetycznym, oferującej ofensywne usługi cybernetyczne.
Szwecja pozostaje krajem szczególnie atrakcyjnym dla aktywności rosyjskich służb wywiadowczych. Na przestrzeni ostatnich lat odnotowano kilka spektakularnych porażek szwedzkiego systemu bezpieczeństwa. W listopadzie 2022 r. zatrzymano małżeństwo obywateli Rosji, zamieszkujących Szwecję od początku lat 90. Prowadzili oni działalność gospodarczą związaną z nowoczesnymi technologiami, które mogły mieć również zastosowanie w sektorze wojskowym. Akcja ich zatrzymania miała wyjątkowy charakter — wykorzystano m.in. śmigłowce Black Hawk, siły wojskowe oraz policyjne.
Również w listopadzie 2022 r. oskarżono dwóch braci pochodzenia irańskiego — Peymana (ur. 1980) i Payama (ur. 1987) Kia — o wieloletnią współpracę z rosyjskim wywiadem wojskowym GU/GRU. Starszy z braci był pracownikiem szwedzkiego wywiadu wojskowego MUST, skąd przez wiele lat miał wynosić niejawne dokumenty. Należy podkreślić, że MUST pełni również kluczową rolę kontrwywiadu wojskowego w siłach zbrojnych. Ujawnienie agenta w strukturach tej służby stanowi poważny sygnał — z jednej strony świadczy o wysokiej skuteczności rosyjskich służb, z drugiej zaś obnaża istotne słabości szwedzkiego systemu bezpieczeństwa. Drugi z braci odpowiadał za organizację, logistykę oraz utrzymywanie kontaktów z oficerami GRU.
Dodatkowo w maju 2025 r. w Sztokholmie aresztowano szwedzkiego dyplomatę, podejrzewanego o współpracę z rosyjskim wywiadem. Ze względu na charakter sprawy większość jej szczegółów pozostaje objęta tajemnicą postępowania.
Reforma Systemu Rezerw Osobowych FR – legalizacja permanentnej mobilizacji poza progiem wojny – rozporządzenia na 2026 rok
W październiku 2025 roku została uchwalona ustawa zmieniająca status rezerwistów Federacji Rosyjskiej (FR). Rezerwisty – osoby zaciągnięte dobrowolnie do mobilizacyjnego rezerwy osobowej na mocy kontraktu z Ministerstwem Obrony FR – rezerwiści mogą być teraz kierowani do „specjalnych powołań” – ćwiczeń w czasie pokoju, a także do zadań związanych z ochroną infrastruktury krytycznej: elektrowni, magazynów paliwa, rurociągów, węzłów kolejowych, rafinerii i telekomunikacji. Prezydent FR wydał rozporządzenia kierujący rezerwistów na takie “powołania” od 29 grudnia 2025. Rezerwiści powoływani są na maksymalnie 6 miesięcy w roku i są ograniczone do wskazanego regionu zamieszkania rezerwisty, który za takie stawiennictwo jest nagradzany dodatkowymi wynagrodzeniami, utrzymaniem stanowiska pracy i pensji w sektorze cywilnym. System BARS (Bojowa Rezerwa Kraju) obejmuje obecnie ok. 30 000 ludzi po zawodowym szkoleniu wojskowym. Struktura posiada rozbudowaną infrastrukturę treningową i kadrę. Pobór rezerwistów prowadzony jest w regionach poprzez lokalne biura wojskowe i komisje. Mechanizm „specjalnych powołań” pozwala FR na elastyczne kierowanie zasobów osobowych do zadań wojskowych poza granicami lub w krajach “bliskiego otoczenia” – bez formalnego ogłoszenia mobilizacji.
Reforma stanowi przesunięcie modelu mobilizacyjnego z konfiguracji kryzysowej na model permanentny zakotwiczony w strukturach administracyjnych. Zmiana przenosi rezerwę BARS z roli instrumentu do użytku nadzwyczajnego na pozycję integralnego elementu systemu bezpieczeństwa. Potencjał operacyjny takiego rozwiązania to sprawna struktura militarna, która może być szybko skalowana i rozmieszczana do zadań poza granicami, a zarazem zachowująca pozory „ćwiczeń wojskowych” w pod progiem wojny. Rosja formalizuje zdolność do utrzymywania zaangażowania militarnego na wielu kierunkach operacyjno-strategicznych bez formalnej mobilizacji, co redukuje opór społeczny w Rosji i utrudnia ocenę realnych intencji Kremla.
Produkcja cywilna w kompleksie zbrojeniowym Rosji przekroczyła 30% na koniec 2025 roku
11 stycznia 2026 roku Denís Manturow, pierwszy wicepremier Federacji Rosyjskiej, złożył raport prezydentowi Putinowi potwierdzający osiągnięcie kluczowego wskaźnika diwersjffikacji kompleksu zbrojeniowego (OPK). Udział produktów cywilnych w produkcji OPK po raz pierwszy przekroczył 30%, co stanowi ścieżkę przygotowaną przez Putina w 2016 roku (cel na 2025 rok: 30%, na 2030 rok: 50%). Wzrost produkcji cywilnej następował systematycznie: w ciągu trzech ostatnich lat roczny przyrost wyniósł 10%. Dotyczy to głównie transportu kolejowego, maszyn budowlanych, urządzeń medycznych, farmaceutyki, elektroniki konsumenckiej i urządzeń telekomunikacyjnych. Łącznie w OPK pracuje 3,8 mln osób, z czego 800 tys. zatrudniono w ciągu trzech lat ostatnich. Manturow podkreślił, że wzrost cywilnych kompetencji odbywał się równolegle z pełnym wykonaniem zamówień dla wojska. W 2025 roku do Sił Zbrojnych FR przekazano 1000 nowych lub modernizowanych systemów uzbrojenia. Manturow wskazał, że portfel eksport rosyjskiego uzbrojenia wzrósł do 70 mld dolarów.
Osiągnięcie 30% stanowi punkt zwrotny w strategii długoterminowej Rosji. Diwersjffikacja OPK nie jest konwersją zbrojeniową tradycyjnego typu (jak w ZSRR), lecz rosyjską strategią budowania autonomii technologicznej i unikania sancji. Przedsiębiorstwa zbrojeniowe, wykorzystywane są do tzw. „produkcji podwójnego zastosowania”. W tym modelu technologie wojskowe transferuje się na produkty cywilne i odwrotnie, co ułatwia pozyskiwanie komponentów. Rosja zastosowała model organicznej integracji przemysłu zbrojeniowego we wszystkie duże projekty cywilne (koleje, rozbudowa sieci, medycyna), co pozwala na szersze wsparcie finansowe dla OPK poza budżetem Ministerstwa Obrony. Po potencjalnym zakończeniu wojny ta struktura pozostanie, a OPK będzie funkcjonować jak hybrydowy konglomerat techniczny – podwójnego zastosowania. Główny niepewny element tej koncepcji to czy Rosja zdoła utrzymać międzynarodowy dostęp do materiałów, podzespołów i technologii niezbędnych do produkcji obu segmentów – militarnego i cywilnego.
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
Przewodniczący Rady Programowej IWF Michał Dworczyk udzielił wywiadu dla RMF FM, w którym poruszył m.in. temat odbudowy rezerw osobowych dla Sił Zbrojnych RP oraz przywołał wydany w czerwcu raport Instytutu pt. “Powszechna Służba Państwowa. Program budowy rezerw osobowych na rzecz bezpieczeństwa RP”.
Zachęcamy do lektury analizy nt. rosyjskiego uderzenia na Lwów – ANALIZA OPFOR – atak balistycznym “Oresznikiem”, której autorem jest Ekspert IWF ppłk (rez.) Maciej Korowaj.
