Zachęcamy do lektury przeglądu minionego tygodnia w państwach Europy Środkowo-Wschodniej:
Czechy poszukują nowych kołowych transporterów opancerzonych
Czeskie ministerstwo obrony ogłosiło plany pozyskania nowych kołowych transporterów opancerzonych w miejsce wozów 8×8 Pandur II, które zostały wprowadzone na wyposażenie w 2010 r. Historia służby wyżej wymienionych pojazdów produkcji koncernu GDELS wiąże się z licznymi problemami eksploatacyjnymi. 107 szt. transporterów Pandur II stanowi podstawę czeskich formacji zmechanizowanych i zastąpiło posowieckie wozy BMP-2. Planowane pozyskanie nowych systemów miałoby nastąpić w perspektywie lat 2029-30.
Czeskie siły zbrojne konsekwentnie modernizują swoje formacje pancerne i zmechanizowane, czego odzwierciedleniem są niedawno zawarte kontrakty na czołgi Leopard 2A4 i 2A8, a także bojowe wozy piechoty CV90. Pozyskanie nowych kołowych transporterów opancerzonych to kolejny szeroko zakrojony projekt, którego wartość może przekroczyć nawet 0,5 mld EUR. Niemal pewnymi konkurentami w potencjalnym przetargu będą niemieckie wozy Boxer i fińskie Patria.
Przygotowania do kolejnej edycji programu SAFE
Komisja Europejska rozważa uruchomienie kolejnej edycji programu niskooprocentowanych pożyczek SAFE (Security Action for Europe). Szerokie zainteresowanie państw członkowskich dofinansowaniem z wyżej wymienionej inicjatywy sprawia, że Komisja analizuje szereg możliwości, od przedłużenia funkcjonowania dotychczasowego mechanizmu, po szersze włączenie Europejskiego Banku Inwestycyjnego w działania kredytowe. Niepotwierdzone informacje mówią o chęci przedstawienia propozycji dalszych działań późną wiosną br.
Państwa wschodniej flanki NATO jak Polska czy Rumunia znalazły się wśród największych odbiorców pierwszej edycji programu SAFE, niemniej do dzisiaj nie ujawniono szczegółowego sposobu doboru projektów, które pozyskały finansowane, a w przypadku wybranych państw – nawet informacji o przedmiocie kredytowania. Na razie brak doniesień o warunkach finansowania w ramach następcy SAFE, niemniej prawdopodobne wydaje się dalsze ograniczanie przedmiotu kredytów do produktów z państw członkowskich.
Kontrowersje wokół przekazania Ukrainie słowackich samolotów taktycznych MiG-29
Prezydent Słowacji Manuel Pellegrini ocenił, że przekazanie samolotów MiG-29 Ukrainie w marcu 2023 r. było “strategicznym błędem”, z uwagi na brak gotowego następcy wymienionego systemu uzbrojenia w siłach powietrznych. Słowa głowy państwa odnoszą się do sprawy prowadzonej przez słowacką prokuraturę, która badała, czy donacja z 2023 r. (a także przekazanie systemów obrony powietrznej S-300), nie naraziło państwa na zbyt duży ubytek zdolności obronnych – Bratysława otrzymała w zamian wsparcie finansowe ze strony Unii Europejskiej i przecenę nabywanych amerykańskich systemów uzbrojenia. Prokuratura nie dopatrzyła się w wymienionych działaniach uchybień.
Podobnie jak w sąsiednich Czechach, kwestia pomocy wojskowej dla Ukrainy jest na Słowacji istotnym i silnie polaryzującym tematem w debacie publicznej. Obecnie rządząca koalicja wskazuje, iż wsparcie dla Kijowa zostało zorganizowane na nieopłacalnych warunkach. Jednocześnie, przemysły zbrojeniowe z obu państw uzyskały istotne korzyści na eksporcie produktów i usług (głównie remontowych) na rzecz Sił Zbrojnych Ukrainy.
W latach 2008-2024 Estonia skazała najwięcej swoich obywateli pod zarzutem szpiegostwa.
Raport opublikowany przez Szwedzki Instytut Obrony (FOI) w styczniu 2026 r. wskazuje, że w latach 2008 -2024 r. Estonia doprowadziła do skazania 19 swoich obywateli pod zarzutem szpiegostwa. Siedemnaście z tych osób współpracowało z Rosją, a dwie z Chinami. Łącznie, autorzy tego opracowania przeanalizowali 70 takich przypadków, dotyczących Europejczyków. Znaczna część tych skazanych nie miała dostępu do materiałów niejawnych. W wielu przypadkach osoby były rekrutowane prowadzenia obserwacji, wykonywania dokumentacji fotograficznej lub przekazywania informacji wrażliwych. Przypadek Estonii jest szczególny ze względu na wyraźną nadreprezentację spraw związanych wojskiem i obronnością.
Estonia od wielu lat prowadzi bardzo intensywną działalność kontrwywiadowczą koncentrującą się głównie na kierunku rosyjskim. Zdarzają się również przypadki skazań osób zwerbowanych przez wywiad chiński. Struktury kontrwywiadowcze funkcjonują w dwóch instytucjach państwowych. Za kontrwywiad cywilny odpowiada Estońska Wewnętrzna Służba Bezpieczeństwa (est. Kaitsepolitseiamet), natomiast kontrwywiad wojskowy funkcjonuje w ramach Wojskowej Służby Wywiadu i Kontrwywiadu (est. Kaitseväe luurekeskus) działającej w strukturach Estońskich Sił Zbrojnych. Wśród najbardziej znanych przypadków skazanych obywateli Estonii z lat 2008-2024 wymienić należy żołnierzy Denissa Metsavasa i Pjotra Volina z 2019 – współpraca z GRU, Alekseia Dressena (2012) – współpraca z FSB, Herman Simm (2008) – współpraca z SWR.
Łotewski kontrwywiad VDD informuje w corocznym raporcie o zakazach wyjazdów do Rosji i na Białoruś dla pracowników instytucji państwowych
Opublikowany wczoraj przez Państwową Służbę Bezpieczeństwa Łotwy (łot. Valsts drošības dienests- VDD) coroczny Raport o zagrożeniach za 2025 r. informuje o obowiązujących od ubiegłego roku regulacjach prawnych odnoszących się do zakazu podróży do Rosji i na Białoruś dla wybranych grup zawodowych. Ustawa o ograniczaniu działalności zagrażających bezpieczeństwu narodowemu weszła w życie 11 lipca 2025 r. i stanowi, że określone kategorie osób – przede wszystkim pracowników instytucji państwowych – objętych jest zakazem podróży do Rosji i na Białoruś. Od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę Służba Bezpieczeństwa Państwowego (VDD) regularnie ostrzegała opinię publiczną przed wysokim ryzykiem działalności wywiadowczej i werbunkowej oraz brała udział w opracowaniu tej ustawy.
Wprowadzony ustawowo zakaz dotyczy grup i osób, narażonych na ryzyko zainteresowania oraz werbunku ze strony obcych służb specjalnych. Do tej grupy należy personel łotewskich sił zbrojnych, urzędnicy państwowi, funkcjonariusze organów ścigania, Zakaz podróży do Rosji i na Białoruś dotyczy grup osób narażonych na najwyższe ryzyko zainteresowania ze strony obcych służb wywiadowczych i werbunku, takich jak urzędnicy państwowi, funkcjonariusze organów ścigania, personel Sił Zbrojnych (NAF), a także pracownicy obiektów infrastruktury krytycznej a także inni. Zakaz obejmuje również tranzyt przez terytorium Rosji lub Białorusi. Wprowadzenie tego zakazu ma na celu ograniczenie możliwości rosyjskich i białoruskich struktur siłowych do nawiązywania bezpośrednich kontaktów z obywatelami Łotwy na terytorium tych państw, gdzie Łotwa dysponuje ograniczonymi możliwościami zapewnienia ochrony swoim obywatelom. Nie przestrzeganie tego przepisu stanowi podstawę do rozwiązaniu umów o pracę. Wyjazdy do krajów podwyższonego ryzyka są możliwe jedynie w wyjątkowych sytuacjach po uzyskaniu stosownej zgody.
Nowe informacje o Departamencie Kontrwywiadu Wojskowego w FSB
Dzisiejszy Raport Estońskiej Służby Wywiadu Zagranicznego (est. Välisluureamet) “International Security and Estonia 2025” aktualizuje informacje dotyczącej roli funkcjonującego w ramach Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB) Departamentu Kontrwywiadu Wojskowego (ros. Департамент военной контрразведки – DVKR, VKR).
Oficerowie tej struktury wykonują najpoważniejsze zadania w stosunku do struktur wojskowych i paramilitarnych w Federacji Rosyjskiej. W kontekście trwającej wojny z Ukrainą, funkcjonariusze funkcjonują w ramach struktur kontrwywiadu wojskowego Południowego Okręgu Wojskowego. VKR działa również w Rosyjskim Wywiadzie Wojskowym (GRU), Służbie Wywiadu Zagranicznego (SWR), Gwardii Narodowej, Federalnej Służbie Ochrony (FSO), a także w zmilitaryzowanych jednostkach ratowniczych Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych.
Należy przypomnieć, że zakres kompetencji rosyjskiego kontrwywiadu wojskowego, wykracza znacznie poza standardowe i powszechne wyobrażenia o roli kontrwywiadów w systamach demokratycznych. Oficerowie VKR mogą prowadzić operacje poza granicami Federacji Rosyjskiej, wszędzie tam, gdzie rozmieszczone jest lub może zostać rozmieszczone rosyjskie wojsko. Wywiad estoński podkreśla również, że zdobywanie doświadczenia kontrwywiadowczego i wywiadowczego w strefach konfliktów zbrojnych stanowi naturalny i pożądany warunek awansu w strukturach wojskowych FSB. Niewątpliwie warto dostrzegać ryzyko zaangażowania tej grupy oficerów w działania mające na celu zwiększanie bezpieczeństwa rosyjskich operacji wojskowych. Funkcjonariusze ci przechodzą profesjonalną ścieżkę kształcenia m.in. w Nowosybirskim Instytucie FSB w Nowosybirsku, a także w Instytucie FSB w Jekaterynburgu, po czym przez kolejne lata służby nabywają praktyczne doświadczenie operacyjne w strefach prowadzonych działań wojennych. Spojrzenie na zasoby wschodnich służb specjalnych z tej perspektywy powinno mieć wpływ na realizowane programy szkoleniowe oraz na proces zdobywania doświadczeń operacyjnych przez funkcjonariuszy zachodnich służb specjalnych, w tym również służb polskich.
Rada Bezpieczeństwa FR – powodzie, pożary, infosfera
6 lutego w Kremlu odbyło się posiedzenie stałych członków Rady Bezpieczeństwa FR z udziałem kierownictwa FSB, SWR, MSW i MON. Oficjalnie omawiano zapobieganie powodziom i pożarom oraz „bezpieczeństwo informacyjne w sferze łączności i mass‑mediów”. Dobór uczestników sugeruje, że faktycznym tematem była kontrola infosfery, regulacja operatorów telekom i wzmocnienie cyberobrony jako elementu obrony terytorium FR.
Spotkanie potwierdza, że Kreml traktuje sferę informacyjną jak obszar strategiczny, wymagający takiej samej ochrony jak infrastruktura krytyczna. Połączenie tematów środowiskowych z infosferą maskuje decyzje o dalszej centralizacji nadzoru nad komunikacją, rozwoju mechanizmów izolacji Runetu i budowie „cyfrowego terytorium obronnego”.
Rosyjskie przedsięwzięcia szkoleniowe 2026 roku – regionalizacja i integracja komponentów siłowych
Na tle przygotowań do manewrów strategicznych „Centrum‑2026” obserwuje się rozbudowę szeregu lokalnych i regionalnych ćwiczeń wojskowych i sił porządkowych. W lutym fregata projektu 1155M „Marszał Szaposznikow” weźmie udział w rosyjsko‑indyjskich manewrach „Milan‑2026” w Zatoce Bengalskiej – przedsięwzięciu o charakterze operacyjno‑dyplomatycznym, wpisującym się w utrwalanie rosyjskiej obecności na Indo‑Pacyfiku. Równocześnie Moskwa zaproponowała Iranowi, Kazachstanowi i Azerbejdżanowi wspólne manewry kaspijskie, których scenariusz przewiduje ochronę infrastruktury gospodarczej i szlaków żeglugowych – w praktyce militarne wzmocnienie rosyjskiej strefy kontroli w basenie Morza Kaspijskiego. Na poziomie wewnętrznym intensyfikowane są ćwiczenia z użyciem bezzałogowców przez wojsko i policję, co potwierdza postępujące łączenie funkcji bezpieczeństwa wewnętrznego i obrony terytorialnej. Równolegle rezerwiści szkoleni są w ochronie infrastruktury krytycznej – węzłów transportowych, energetycznych i przemysłowych – w scenariuszach sabotażu i ataków dronowych. Rosgwardia rozpoczęła nowy cykl szkoleniowy ukierunkowany na działania bojowo‑porządkowe w środowisku miejskim.
Tegoroczny układ ćwiczeń wskazuje na dalszą decentralizację i funkcjonalną integrację systemu bezpieczeństwa FR. Rosja przesuwa punkt ciężkości z dużych manewrów sztabowych ku sieci ćwiczeń regionalnych, łączących wojsko, służby i rezerwy w modelu „obrony terytorium” o charakterze kompleksowym. Widoczna jest również próba wzmocnienia potencjału reagowania na zagrożenia hybrydowe i sabotażowe – zarówno poprzez ćwiczenia na terytorium FR, jak i utrzymanie aktywności morskiej na kierunkach priorytetowych (Indo‑Pacyfik, Kaspijski).
Aktualności Instytutu Wschodniej Flanki (IWF):
- 4 lutego br. opublikowaliśmy analizę pt. „Czas na dyskusję o kontrwywiadzie. Komentarz do zatrzymania pracownika MON”, autorstwa eksperta IWF płk. (rez.) Łukasza Paczesnego.
- Wątek zatrzymania podejrzanego o szpiegostwo pracownika MON został również poruszony przez ekspertów naszego zespołu w wywiadach dla mediów. Płk (rez.) Łukasz Paczesny udzielił wywiadu dziennikowi „Rzeczpospolita”. Ppłk (rez.) Maciej Korowaj komentował sprawę w rozmowie w programie „Onet Rano”.
